Deyim

Çenesi Atmak Ne Demek?

Anlamı

can çekişirken çenesi titremek:
'Hasta aksırır gibi bir ses çıkardı. Döndü, baktı; -Ne istiyor?... dedi, ağa cevap vermedi. Çenesi atıyordu.' -Ö. Seyfettin.

Detaylı Açıklama

Çenesi atmak, can çekişirken çenenin titremesini anlatır. Kalıp ölüm döşeğindeki birinin son anlarına ait bir belirtiyi adlandırır. Söz bir tamlamayla kurulabilir: hastanın çenesi atıyordu, yaşlı adamın çenesi atmaya başladı. Kalıp bir roman ya da öyküde, bir ölüm döşeğinin anlatıldığı sahnede geçebilir. Bir hastane odası, bir köy evi ya da bir savaş alanı bu sahnenin yeri olabilir. Kalıbın anlattığı şey bedensel bir belirtidir. Başında bekleyen yakınlar bu belirtiyi görünce sonun yaklaştığını anlayabilir. Titreme kısa bir an sürebilir, ölüm gelene kadar da devam edebilir. Kalıbın anlattığı titreme kişinin kendi isteğiyle olmaz. Can çekişen bir hasta, bir yaralı ya da çok yaşlı biri olabilir.

Örnek Cümleler

  1. Hastanenin yoğun bakım odasında yaşlı adamın çenesi atmaya başlayınca hemşire, bekleyen oğluna içeri girmesini söyledi.
  2. Savaş alanında ağır yaralanan askerin çenesi atıyordu; arkadaşı başında dualar okudu.
  3. Köy evinde haftalardır yatan ninenin çenesi gece yarısı atmaya başlayınca kızları komşuları çağırdı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Seyfettin'in cümlelerinde hastanın 'aksırır gibi bir ses' çıkardığı, sorulan bir soruya cevap gelmediği anlatılır; ardından 'Çenesi atıyordu' denir. Sahne konuşma yerine bedensel belirtilerle ilerler. Kalıp burada ölümün yaklaştığını sözle değil bir görüntüyle bildirir.

Can çekişmek, ölüm hâlinde olmayı anlatır. Çenesi atmak ise bu hâlin içinde görülen bir belirtiyi, çenenin titremesini adlandırır. Biri durumun kendisini, öteki o duruma eşlik eden bir işareti dile getirir.

Ölümle pençeleşmek, can çekişmeyi bir boğuşma gibi anlatır; ölüm karşısında direnen bir kişi görüntüsü taşır. Çenesi atmak ise bu sürecin bedensel bir ayrıntısını gösterir. İki söz aynı ağır anı farklı ölçeklerde anlatır.