Anlamı
1) hapiste yatmak: Hırsızlıktan üç ay ceza çekti. 2) manevi bakımdan işlenen suçun ağırlığını çekip sıkıntı ve üzüntü içinde kalmak.
Detaylı Açıklama
Ceza çekmek iki anlamda kullanılır. Birincisi hapiste yatmaktır: kişi aldığı hapis cezasının süresini cezaevinde geçirir. Bu anlamda suçun adı ve sürenin uzunluğu kalıpla birlikte anılabilir: hırsızlıktan iki yıl ceza çekmek. İkinci anlam manevidir: kişi işlediği bir suçun ağırlığını içinde taşır ve sıkıntı, üzüntü içinde kalır. Burada ortada bir mahkeme ya da bir cezaevi bulunmayabilir; ceza kişinin kendi vicdanındadır. İlk anlam bir sicil, bir haber ya da bir hayat hikâyesi anlatılırken karşımıza çıkar. İkinci anlam bir pişmanlığı, bir iç hesaplaşmayı anlatır. Çekmek fiili iki anlamda da bir katlanmayı düşündürür. Kişi cezasını bitirip özgürlüğüne kavuşabilir; manevi yük ise kolay kolay hafiflemeyebilir. Bu yük bazen yıllarca sürebilir.
Örnek Cümleler
- Gençliğinde kavgaya karışıp iki yıl ceza çeken adam, cezaevinden çıktıktan sonra marangozluk öğrendi.
- Dolandırıcılıktan beş yıl ceza çeken eski muhasebeci, şimdi gençlere dürüstlük üzerine konuşmalar yapıyor.
- Annesinin son günlerinde yanında olmadığı için yıllarca içten içe ceza çekti, kimseye bir şey diyemedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İkinci anlamda dışarıdan bir ceza verilmez; kişi işlediği suçun ağırlığını kendi içinde taşır. Sıkıntı ve üzüntü bu ağırlıktan doğar. Kalıp böylece vicdanın verdiği bir cezayı mahkemenin verdiği cezaya benzetir.
Hapis yatmak, hükümlü olduğu süreyi hapishanede geçirmektir; ceza çekmenin birinci anlamıyla örtüşür. Vicdanın yüklediği sıkıntı ise hapis yatmanın tanımında yer almaz; o, ceza çekmenin manevi olan ikinci anlamıdır.
Atasözüne göre bir işte düşüncesizce davranan kişi her türlü olumsuz sonuca katlanır. Atasözü de çekmek fiiliyle bir cezaya katlanmayı anlatır. Deyimde ceza bir suçun, atasözünde bir düşüncesizliğin karşılığıdır.