Deyim

Cezasını Çekmek Ne Demek?

Anlamı

1) yaptığı bir kusur veya tedbirsizliğin zararına uğramak:
'Bu haylazlığının cezasını çeker.' -P. Safa. 2) hükmedilen cezayı bitirmek.

Detaylı Açıklama

Cezasını çekmek iki anlamda kullanılır. Birincisinde kişi yaptığı bir kusurun ya da tedbirsizliğin zararına uğrar: düşünmeden verilen bir karar, savsaklanan bir iş, önemsenmeyen bir uyarı sonradan ona dokunur. Zarar bir para kaybı, bir sağlık sorunu, bir kırgınlık ya da bir başarısızlık olabilir. Bu anlamda ceza bir mahkemenin değil, olayların getirdiği bir sonuçtur. Kusurun ne olduğu tamlayanla belirtilir: tembelliğinin, savurganlığının cezasını çekmek. İkinci anlam hukukla ilgilidir: hükmedilen cezayı bitirmek. Burada kişi mahkemenin verdiği süreyi doldurmuştur. Bağlam iki anlamı birbirinden ayırır; cezaevinden ya da hüküm süresinden söz ediliyorsa ikinci anlam öne çıkar. Konuşan kendi hatası için de söyleyebilir: aceleciliğimin cezasını çekiyorum, dedi.

Örnek Cümleler

  1. Sınav haftası boyunca ders yerine oyun oynayan Emre, karnesini görünce haylazlığının cezasını çekti.
  2. Kışlık lastiklerini taktırmayan sürücü, ilk karda dağ yolunda kalarak tedbirsizliğinin cezasını çekti.
  3. Hırsızlıktan üç yıl hüküm giyen adam, cezasını çektikten sonra köyüne dönüp bir marangoz dükkânı açtı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Tanıkta kalıp birinci anlamdadır: bu haylazlığının cezasını çeker. Konuşan, birinin haylazlığının ileride ona zarar olarak döneceğini söyler. Sonuç henüz gelmemiştir; çeker biçimindeki geniş zaman, konuşanın bunu öngördüğünü gösterir.

Sözlük ökseye basmak için dikkatsizlik ederek zarara uğramak ya da yanılmak anlamını verir. Cezasını çekmek de birinci anlamında bir tedbirsizliğin zararına uğramayı anlatır. Ökseye basmak zararı bir dikkatsizlik anına bağlar; cezasını çekmek ise hangi kusurun bedeli ödendiğini tamlayanla söyler. Hükmedilen cezayı bitirmek anlamı yalnız cezasını çekmekte bulunur.

Bu atasözü, düşüncesizce davranan kişinin her türlü olumsuz sonuca katlandığını söyler. Cezasını çekmenin birinci anlamı da bir tedbirsizliğin zararına uğramayı anlatır. Atasözü zararı başın hatası, ayağın yükü olarak resmeder ve kalıbın sözcüklerini kendi içinde taşır.