Anlamı
ask. yiyecek karşılığını para olarak ödemek.
Detaylı Açıklama
Çiğden vermek, askerlik terimi olarak yiyecek karşılığını para olarak ödemektir. Askere yiyeceğin kendisi, yani erzak ya da pişmiş yemek verilmez; onun yerine değeri kadar para ödenir. Kalıp bir birliğin iaşe düzenini anlatır. Parayı veren askerî yönetim, alan ise asker ya da erdir. Söz bir kışla anısında, bir yol hâlinde, bir tatbikatta ya da yiyeceğin dağıtılamadığı bir durumda geçebilir. Ödenen para ile asker kendi yiyeceğini sağlar. Kalıp gündelik dilde değil, askerlik çevresinde kullanılan özel bir söyleyiştir. Neyin karşılığının ödendiği belirtme ekiyle anılabilir: tayını çiğden vermek. Kalıp bir dönemin askerlik düzenini anlatan anılarda da görülebilir. Ödemenin ne kadar sürdüğü ve kaç kişiye yapıldığı cümlenin geri kalanında belirtilir.
Örnek Cümleler
- Mutfak onarımda olduğu için birlik, erlerin üç günlük yemeğini çiğden verdi; herkes çarşıda karnını doyurdu.
- Kış tatbikatında erzak kamyonu yolda kalınca komutanlık, askerlerin tayınını çiğden vermeye karar verdi.
- Dedesi, askerliğinde nakil sırasında yemeklerinin çiğden verildiğini ve parayı köy kahvelerinde harcadıklarını anlatırdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sözlük kalıbı bir askerlik terimi olarak işaretler. Söz gündelik konuşmada değil, ordu düzeninde kullanılır. Anlamı da bu alana bağlıdır: askere yiyecek yerine onun karşılığının para olarak verilmesi.
Ulufe vermek, askerî ve sivil görevlilere belli aralıklarla aylık ödemektir; eski bir terimdir. Çiğden vermek ise yalnız yiyeceğin karşılığı olan parayı anlatır. Biri düzenli bir aylığı, öteki tek bir kalemin yerine ödenen parayı adlandırır.
Bu atasözü, kendisinden iş beklenen kimseden emeğinin karşılığının esirgenmemesi gerektiğini söyler. Çiğden vermek de askerin yiyecek hakkının bir biçimde karşılandığını anlatır. Atasözü karşılık vermenin gereğini, deyim bunun bir yolunu gösterir.