Deyim

Çileden Çıkmak Ne Demek?

Anlamı

1) olup bitenler karşısında sabrı ve dayanıklılığı kalmayıp taşkınlık göstermek:
'Ben ötede beride tanıdığım yaşlı başlı Fransızlarla böyle konuştukça kardeşim çileden çıkıyordu.' -B. R. Eyuboğlu. 2) çile süresini bitirmek.

Detaylı Açıklama

Çileden çıkmak iki anlamda kullanılır. Birincisinde kişi olup bitenler karşısında sabrını ve dayanıklılığını yitirir ve taşkınlık gösterir. Bağırmak, eşyaya vurmak, kapıyı çarpıp gitmek bu taşkınlığın biçimleri olabilir. Kişiyi bu noktaya bir haksızlık, bir ısrar, bir alay ya da üst üste gelen küçük aksilikler getirebilir. Kalıp ettirgen biçimde de kurulur: çocuklar annelerini çileden çıkardı. İkinci anlam çilenin kendisiyle ilgilidir: çile süresini bitirmek. Bu anlamda çileye girmiş bir derviş, süresini tamamlayıp bu dönemden çıkar. Bu anlamıyla kalıp, çilesi dolmak kalıbına yaklaşır. Birinci anlamın olumsuzu sabrın yerinde durduğunu bildirir: o gün hiç çileden çıkmadı. Öfkeyle ilgili bir cümlede birinci, tekke ya da tarikat anlatılan bir cümlede ikinci anlam öne çıkar.

Örnek Cümleler

  1. Üçüncü kez aynı hatayı yapan çırağı yüzünden ustası çileden çıkıp elindeki çekici tezgâha fırlattı.
  2. Saatlerdir aranan belgenin kaybolduğunu öğrenen müdür çileden çıktı ve bütün odaları tek tek aratmaya başladı.
  3. Kırk günlük perhiz dönemini tamamlayan genç derviş, çileden çıkınca şeyhinin elini öptü.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Tanıkta çileden çıkan, anlatıcının kardeşidir: Ben ötede beride tanıdığım yaşlı başlı Fransızlarla böyle konuştukça kardeşim çileden çıkıyordu. Taşkınlığa yol açan, anlatıcının konuşma biçimidir. Cümle birinci anlamı, tekrarlanan bir davranışa karşı tükenen sabır olarak gösterir.

İkinci anlam sözcüklerin düz anlamıdır: çile süresini bitirip ondan çıkmak. Birinci anlamda çile, kişinin katlandığı ve sabrettiği bir hâl gibi düşünülür. Sabrı tükenen kişi bu hâlin dışına taşar ve taşkınlık gösterir.

Atasözüne göre atılgan kişilerin sessiz ve eylemsiz durmaları, onları çileden çıkaran bir durum baş gösterince sona erer. Atasözü bu deyimi kendi tanımında kullanır. Kedi ile sıçan görüntüsü, sakin görünen birinin bir anda taşkınlığa geçişini canlandırır.