Deyim

Çilesi Dolmak Ne Demek?

Anlamı

1) esk. derviş ve tarikat ehli, sadece dua ve ibadetle geçirmeleri gereken süreyi tamamlayarak çileden çıkmak; 2) üzücü ve sıkıntılı bir durumdan kurtulmak.

Detaylı Açıklama

Çilesi dolmak iki anlamda kullanılır. Birinci anlam eskimiştir ve tarikat hayatıyla ilgilidir: derviş ve tarikat ehli, yalnız dua ve ibadetle geçirmesi gereken süreyi tamamlayarak çileden çıkar. İkinci anlamda kişi üzücü ve sıkıntılı bir durumdan kurtulur. Bu sıkıntı bir hastalık, bir borç, bir hapis, bir zorunlu görev ya da bir dertli bekleyiş olabilir. Kalıp, sıkıntının belli bir süreye bağlı olduğunu ve o sürenin sonuna gelindiğini sezdirir. Söz bir sevinç, bir rahatlama ya da bir müjde taşıyabilir: çilen doldu, artık evine dönebilirsin. İkinci anlamda kurtuluşu getiren bir karar, bir ödeme ya da bir iyileşme olabilir. Kalıbın öznesi çiledir; iyelik eki çileyi çeken kişiyi gösterir.

Örnek Cümleler

  1. Tekkede yalnız dua ve ibadetle geçen günleri sona eren dervişin çilesi doldu, hücresinden çıktı.
  2. İki yıl süren davası beraatle biten öğretmenin çilesi doldu, yeniden okuluna döndü.
  3. Son taksitini de ödeyen Murat, çilesinin dolduğunu söyleyerek bütün borç dosyalarını yaktı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Çilesi dolmanın birinci anlamı, çileden çıkmanın çile süresini bitirmek anlamıyla örtüşür. Ama çileden çıkmak gündelik dilde daha çok sabrı tükenip taşkınlık göstermeyi anlatır. Çilesi dolmak ise sıkıntının sona ermesini, bir kurtuluşu bildirir.

Esk. kısaltması, birinci anlamın eskimiş bir kullanım olduğunu gösterir. Tekke hayatıyla ilgili bu anlam bugün tarihî metinlerde ve tekke anlatılarında yaşar. Gündelik dilde yaygın olan, sıkıntıdan kurtulmayı anlatan ikinci anlamdır.

Atasözüne göre bir işin yapılması ya da gerçekleşmesi için konulmuş belli bir süre çabucak geçer. Çilesinin dolmasını bekleyen kişiye bu sözle süresinin sanıldığı kadar uzun olmadığı hatırlatılabilir. İki söz de sonu belli bir süreyi anlatır.