Anlamı
bozulmak, doğru ve uygun yolundan ayrılmak.
Detaylı Açıklama
Cılkı çıkmak, bozulmak, doğru ve uygun yolundan ayrılmaktır. Kalıpta başlangıçta yolunda giden bir şey vardır; sonradan bu yol bozulur. Bir şaka kavgaya, bir tartışma hakarete, bir eğlence kargaşaya dönüşebilir. Kalıp bir kişinin hayatındaki sapmayı da anlatabilir: kötü arkadaşlara uyan bir gencin cılkı çıkabilir. Öznesi iyelik ekli cılk sözüdür; iyelik eki bozulan şeyi gösterir: şakanın cılkı çıktı, işin cılkı çıktı. Söz bir yakınma, bir uyarı ya da bir sitem taşıyabilir: yeter, işin cılkını çıkardınız. Ettirgen biçimi bozulmaya yol açanı öne çıkarır; soru biçiminde bir sitem taşır: bu işin cılkını kim çıkardı? Bozulma birdenbire de olabilir, yavaş yavaş da. Kalıp, bir sınırın aşıldığını, ölçünün kaçtığını anlatır.
Örnek Cümleler
- Düğünde başlayan dostça takılmaların cılkı çıktı, iki kuzen birbirine el kaldırdı.
- Bütçe üzerine başlayan aile toplantısının cılkı çıktı ve konu eski kırgınlıklara geldi.
- Liseyi bırakıp gece kulüplerinde dolaşmaya başlayan delikanlının cılkı çıktı, eve uğramaz oldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İyelik eki bozulan şeye bağlanır: şakanın cılkı, işin cılkı, eğlencenin cılkı. Kişi için kurulduğunda da cılk sözü o kişinin iyelik ekini alır: delikanlının cılkı çıktı. Dil bilgisi öznesi bu iyelikli addır.
Yoldan çıkmanın ikinci anlamı doğru yoldan ayrılmaktır; bu, cılkı çıkmanın tanımında da yer alır. Cılkı çıkmak ayrıca bir şaka ya da bir iş gibi kişi dışı şeylerin bozulmasını anlatır. Kötü yola düşen bir gençten söz edilirken iki kalıp anlamca buluşur.
Atasözü, şaka yaparken bile incelikten ayrılmamak gerektiğini öğütler. Şakanın cılkı çıkması ise bu inceliğin yitirildiği, şakanın uygun yolundan ayrıldığı andır. Atasözü ölçüyü korumayı önerir; deyim ölçünün kaçtığı durumu adlandırır.