Anlamı
bozmak, çürütmek.
Detaylı Açıklama
Cılk etmek, bozmak, çürütmektir. Kalıbın iki yanı vardır: bir şeyin düzenini, işleyişini bozmak ve bir şeyi çürüyecek hâle getirmek. Kalıp somut nesneler için de, bir iş ya da bir ilişki için de kurulur. Sıcakta unutulup çürütülen meyve, sürekli kurcalanan bir yara ya da yolunda giden bir anlaşma cümlede bozulan şey olarak yer alabilir. Eylemi yapan bir kişidir; bozulan ya da çürüyen şey cümlede belirtme ekiyle anılır: işi cılk etti. Kişi bunu bir dikkatsizlikle, bir sabırsızlıkla ya da bir inatla yapmış olabilir. Söz bir azar ya da bir yakınma taşıyabilir: her şeyi cılk ettin. Bir sepet meyve de, bir ortaklık da cılk edilebilir. Bozulan şeyi eski hâline getirmenin güç olduğu sezilir.
Örnek Cümleler
- Kabuğunu koparıp duran çocuk, dizindeki küçük yarayı cılk etti ve iyileşmesi uzadı.
- Domates kasalarını güneşte bırakan yeni çırak, akşama kadar hepsini cılk etti.
- Her toplantıya kendi fikriyle karışan ortak, aylardır hazırlanan anlaşmayı son gün cılk etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cılk çıkmak, bir şeyin kusurlu, boş ya da bozuk çıkmasını anlatır; kusur ortaya çıkınca görülür. Cılk etmek ise bozmayı ya da çürütmeyi bir kişinin eylemi olarak anlatır. Birinde kusurlu şeyin kendisi, ötekinde onu bozan kişi öndedir.
Haleldar etmek, bozmak, sarsmaktır. Cılk etmenin tanımında ise sarsmak yerine çürütmek vardır. İki kalıp bozmak anlamında buluşur; biri sarsıntıyı, öteki çürümeyi bozulmanın yanına ekler. Bir anlaşmanın bozulması ikisiyle de anlatılabilir.
Atasözüne göre aslında yaramaz olan ya da sonradan o duruma getirilen şey, ne kadar uğraşılsa da işe yarar duruma getirilemez. Cılk edilen bir şey de sonradan bozulmuş bir şeydir. Atasözü bu bozulmanın ardından gelen çaresizliği anlatır.