Anlamı
bir kimseye bir iş yaptırmak için asılmak, musallat olmak, sıkıştırmak:
'Orada başefendinin de dalına şöyle bir biniliyordu.' -O. Kemal.
Detaylı Açıklama
Dalına binmek, bir kimseye bir iş yaptırmak için ona asılmak, musallat olmak, onu sıkıştırmaktır. Kalıpta iki taraf vardır: bir isteği olan kişi ve o isteği yerine getirebilecek kişi. İsteyen, karşısındakinin peşini bırakmaz; gelir, sorar, hatırlatır, ısrar eder. Sıkıştırılan kişi bir memur, bir usta, bir yönetici ya da bir aile büyüğü olabilir. İstenen iş bir imza, bir onarım, bir izin ya da bir borcun ödenmesi olabilir. Sıkıştırılan kişi tamlayanla gösterilir: müdürün dalına binmek, ustanın dalına binmek. Kalıp ısrarın sonucunu söylemez; iş yapılabilir de, yapılmayabilir de. Israrın ne kadar sürdüğünü de belirtmez: birkaç gün de sürebilir, aylarca da. Sıkıştırılan kişi durumu kendisi de anlatabilir: bu adam tam dalıma bindi.
Örnek Cümleler
- Ruhsatı çıkarmak isteyen müteahhit, imza atılana kadar her sabah belediyedeki müdürün dalına bindi.
- Bahçe duvarı yıkılınca ev sahibi, onarımı bitirsin diye kasabadaki tek ustanın dalına bindi, günde üç kez telefon etti.
- Bayram harçlığını erken almak isteyen çocuklar sabahtan beri dedelerinin dalına binmiş, bir an bile yanından ayrılmıyorlardı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
O. Kemal'in cümlesinde kalıp edilgen kurulur: başefendinin de dalına şöyle bir biniliyordu. Sıkıştıranın kim olduğu söylenmez, sıkıştırılan kişi ise tamlayanla bellidir. Edilgen biçim, ısrarın kimden geldiğini değil, kimin üzerinde toplandığını öne çıkarır.
Ensesine binmek, birine bir işi yaptırmak için onu sürekli baskı altında bulundurmaktır. Dalına binmek de bir iş yaptırmak için birini sıkıştırmayı anlatır. İki kalıpta da isteyen taraf baskıyı sürdürür; dalına binmenin tanımında asılmak ve musallat olmak da yer alır.
Bu atasözü, işini ivedilik ve yeterlilikle yapan kişiyi sıkıştırmanın gerekmediğini söyler. Dalına binmek ise bir işi yaptırmak için birini sıkıştırmaktır. Atasözüne göre işini çabuk ve yeterince yapan kişiye böyle bir ısrar gerekmez.