Anlamı
idam cezası alan bir kimseyi asmak:
'Darağacına çekilmiş bir adam gibi göğsüm, nefes borularım birdenbire tıkanıverdi.' -P. Safa.
Detaylı Açıklama
Darağacına çekmek, idam cezası alan bir kimseyi asmaktır. Kalıpta özne cezayı uygulayanlardır; asılan kişi nesne durumundadır. Darağacı, asarak öldürmek için kurulan düzenektir. Kalıp bir mahkeme kararının yerine getirilmesini anlatır; tanımdaki idam cezası alan sözü bunu gösterir. Söz bir tarih kitabında, bir romanda, bir anı yazısında ya da bir mahkeme haberinde geçebilir. Edilgen biçimi de kurulabilir: darağacına çekildi. Cezanın haklı mı haksız mı verildiği kalıbın konusu değildir; bunu anlatının kendisi ortaya koyar. Bir benzetmede de kullanılabilir: sözlüğün tanığında göğsü tıkanan kişi kendini darağacına çekilmiş bir adama benzetir. Kalıp ağır ve ciddi bir söyleyiştir. Bir isyanın, bir davanın ya da bir haydudun sonunu bildiren cümlelerde yer alabilir.
Örnek Cümleler
- Tarih öğretmeni, isyanın elebaşlarını şafak vakti meydanda darağacına çektiklerini anlatırken sınıf sessizleşti.
- Romanın sonunda haksız yere suçlanan genç kahraman darağacına çekilmeden bir gece önce zindandan kaçıyor.
- Arşivdeki eski mahkeme kayıtları, köyün eşkıyasının yakalandıktan bir ay sonra darağacına çekildiğini gösteriyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
P. Safa'nın cümlesinde kalıp bir benzetmedir: darağacına çekilmiş bir adam gibi göğsüm, nefes borularım birdenbire tıkanıverdi. Konuşan gerçekten asılmaz; ansızın nefessiz kalışını idam edilen birinin son anına benzetir.
Sözlük sehpaya çekmeyi asarak öldürmek, darağacına çekmek, asmak diye açıklar. Anlamları ortaktır. Darağacına çekmenin tanımı idam cezası alan kimseyi anar; sehpaya çekmenin tanımında bu koşul yer almaz.
Atasözüne göre cezalandırılan kimse suçunun ne olduğunu bilmelidir. Darağacına çekmek ise en ağır yaptırımın yerine getirilişidir. Atasözü gerekçenin açık olmasını öğütler; deyim yalnız sonunda uygulanan idamı anlatır.