Anlamı
1) damgalamak:
'Nuri Usta, sanki çırılçıplakmış da derisine kızgın demirle damga vuruluyormuş gibi irkildi.' -N. Hikmet. 2) mec. iz bırakmak:
'Belli semtler, yüzyıllar boyu, oraların sakinlerine belli bir damga vurmuş gibidirler.' -H. Taner.
Detaylı Açıklama
Damga vurmak iki anlamda kullanılır. Birincisi damgalamaktır: bir şeyin üzerine işaret basmak. Bu işaret bir belgeye mürekkeple, bir hayvanın derisine kızgın demirle ya da bir mala kalıpla basılabilir. İkinci anlam mecazdır: iz bırakmak. Bir olay, bir kişi ya da bir eser bir döneme, bir kuşağa ya da bir yere iz bırakır. Bu anlamda kalıp yönelme ekiyle kurulur: bir döneme damga vurmak. Bırakılan izin iyi mi kötü mü olduğunu kalıp söylemez; bir başarı da bir felaket de bir döneme damga vurabilir. İkinci anlamda izin kalıcılığı öne çıkar: unutulmayan, sonradan da anılan bir etki anlatılır. Bu anlam bir yarışma, bir seçim, bir sanat yılı ya da bir kentin kimliği anlatılırken geçebilir.
Örnek Cümleler
- Çiftlikte yetiştirilen buzağıların sağrısına kızgın demirle damga vurdular, sonra onları meraya saldılar.
- Kırk yıl önce çıkan o roman bütün bir kuşağın gençliğine damga vurdu, bugün de okullarda okutuluyor.
- Büyük deprem o yılın bütün haberlerine damga vurdu; seçim bile gündemin ikinci sırasına düştü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
N. Hikmet'in cümlesi birinci anlamı gösterir: derisine kızgın demirle damga vuruluyormuş gibi irkildi. Burada damga gerçek bir işarettir ve deriye demirle basılır. Cümle bu sahneyi bir benzetme olarak kullanır.
H. Taner'in cümlesinde damgayı semtler vurur: belli semtler oraların sakinlerine belli bir damga vurmuş gibidir. Burada ikinci anlam, iz bırakmak geçerlidir. Bir yer, orada yaşayan insanlara kendi izini bırakır.
Bu atasözü, yaşarken iyi işler yapmak ve iyi bir ad bırakmaya çalışmak gerektiğini söyler. Damga vurmanın ikinci anlamı da kalıcı bir iz bırakmaktır. Atasözü bu izin iyi olmasını öğütler; deyim izin niteliğini söylemez.