Anlamı
evi, odayı mobilya vb. ile döşemek:
'Karyolalar, koltuklar, kanepelerle dayayıp döşemek lazım.' -Y. K. Karaosmanoğlu.
Detaylı Açıklama
Dayayıp döşemek, bir evi, odayı ya da mekânı bolca eşya, mobilya ve gerekli görülen şeylerle doldurup kurmak anlamında kullanılır. Sözün içinde yalnız döşeme değil, cömertçe ve eksik bırakmadan yerleştirme duygusu vardır. Bu yüzden kimi zaman övgü, kimi zaman da hafif abartı eleştirisi taşır. Bir yer ihtiyaç fazlası bile denebilecek ölçüde donatılmışsa bu deyim çok yerinde olur. Eşyaların çokluğu kadar, mekânın kullanıma hazırlanmış olması da vurgulanır. Gündelik dilde yeni ev kuranlar, misafir odası hazırlayanlar veya gösterişi sevenler için rahatça kullanılır. Söz, hem doluluk hem de hazır hâle getirme duygusunu birlikte taşıdığı için güçlü ve görsel bir anlatım sağlar. Bu kullanım, yalnız vurmayı değil, aralıksız ve acımasız biçimde sürdürmeyi de hissettirir.
Örnek Cümleler
- Yeni evi koltuk, halı, perde ve dolaplarla baştan aşağı dayayıp döşediler.
- Misafir gelecek diye salonu hafta boyunca uğraşıp baştan aşağı dayayıp döşemiş.
- Küçücük odayı öyle dayayıp döşemiş ki hareket edecek yer kalmamış.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü bu deyimde eşyaların yalnız konulması değil, bolca ve eksiksiz biçimde yerleştirilmesi vardır. Mekânın boş kalmaması, hatta bazen fazla bile doldurulması sözün tonunu belirler. Bu yüzden hafifçe vurmayı değil, insaf bırakmayan sertliği anlatan çok ağır bir ifadedir.
Bağlama göre değişir. Yeni kurulan evin eksiksiz hazırlanması övgüyle anlatılabilir. Ama gereğinden fazla eşya yığılmışsa, söz hafif alay ve abartı eleştirisi de taşıyabilir. Tonu konuşanın bakışı belirler.
Yeni ev kurarken, gelin odası hazırlarken, kiralık daireyi eşya ile doldururken veya misafir ağırlama düzeni kurarken sık kullanılır. Çünkü bu sahnelerde mekânı kullanıma hazır ve dolu hâle getirme fikri belirgindir.