Anlamı
1) çılgına çevirmek:
'Muhtarın maksadı bizi meraktan deli etmek.' -M. İzgü. 2) sinirlendirmek; 3) sağlıklı düşünemeyecek duruma getirmek.
Detaylı Açıklama
Deli etmek deyimi, birini aşırı sinirlendirmek, meraktan çatlatmak ya da sağlıklı düşünemeyecek kadar bunaltmak anlamında kullanılır. Deyimin kapsamı geniştir; yalnız öfkeyi değil, yoğun baskı ve zihinsel yorgunluğu da anlatabilir. Bir kişi sürekli aynı şeyi yapar, ağırdan alır, belirsizlik yaratır ya da insanı bezdirirse karşı taraf “beni deli ediyor” der. Bu yüzden günlük dilde çok canlı ve yaygın bir kullanım alanı vardır. Deyim, duygunun sınırını aşan bir yoğunluğu anlatır; insan artık normal tepkilerle yetinmez, sinirleri gerilir. Bazen sevilen kişilerin tatlı eziyeti için hafif şaka tonunda da kullanılabilir. Ama özünde, psikolojik yükün dayanılmaz hâle gelmesini anlatan kuvvetli bir ifadedir. Deyimin gücü, usandırma ve bıktırmanın sonunda kişinin aklını başından alacak ölçüye varmasını anlatmasındadır.
Örnek Cümleler
- Bu kadar bekletip ağzını açıp hiçbir şey söylememesi insanı gerçekten deli etti.
- Çocuğun aynı soruyu art arda kırk kez sorması annesini sonunda deli etti.
- Haftalarca süren belirsizlik ve cevapsız bekleyiş sonunda bekleme salonundaki herkesi deli etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü insan yalnız kızdığı için değil, meraktan, belirsizlikten, baskıdan ya da yorgunluktan da aklını toparlayamaz hâle gelebilir. Deyim bu geniş bunaltı alanını birlikte taşır. Bu yüzden deyim, yalnız kızdırmayı değil, insanı içerden çürüten uzun süreli bunaltıyı da anlatır.
Sözünü tutmayan insanlar, çok bekleten işler, tekrar eden davranışlar, çocukların ısrarı ve iletişimde belirsizlik üreten durumlarda çok sık duyulur. Çünkü bunların hepsi sinirleri yıpratır. Gündelik dilde sık duyulmasının nedeni de tam olarak bu ortak yıpranma tecrübesidir.
Deli etmek daha çok bunaltı, öfke ve zihinsel yorgunluk yönündedir. Dehşete düşürmek ise korku ve sarsıntı yaratır. Biri sinir sistemini, diğeri korku duygusunu merkez alır.