Anlamı
densiz, budala ev sahibi, konuklarından çok kendini ağırlanacak konuk yerine koyar.
Detaylı Açıklama
Deli kız düğün etmiş, kendi baş sedire geçmiş atasözü, densiz ve budala bir ev sahibinin konuklarından çok kendini ağırlanacak konuk yerine koyduğunu söyler. Ev sahibinin işi konuklarını ağırlamaktır; atasözündeki kişi bu işi unutur ve en iyi yeri kendine ayırır. Baş sedir, odanın en saygın oturma yeridir. Söz bir davette, bir düğünde, bir toplantıda ya da bir kutlamada görülen bu tutumu anlatabilir. Söz ev sahibinin görgüsüzlüğünü iğneler. Ağırlanması gereken konuklar ayakta kalır, ev sahibi ise kendi rahatına bakar. Atasözü düğünü kızın kendisinin yaptığını söyleyerek durumu daha gülünç kılar. Yalnız ev davetleri değil, konuklarını unutan bir kurumun tutumu da bu sözle anılabilir. Tanımdaki densiz ve budala sözleri, kınamanın ev sahibinin aklına ve görgüsüne yöneldiğini gösterir.
Örnek Cümleler
- Doğum günü yemeğini veren Burcu misafirlere sandalye bile vermeden en rahat koltuğa yayıldı; deli kız düğün etmiş, kendi baş sedire geçmiş.
- Belediyenin düzenlediği şenlikte davetli köylüler ayakta beklerken ön sıraları başkan ve yakınları kapladı; deli kız düğün etmiş, kendi baş sedire geçmiş.
- Bayram ziyaretine gelen akrabalara ikram yapmayan ev sahibi, tatlıyı kendi tabağına doldurup yedi; deli kız düğün etmiş, kendi baş sedire geçmiş.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sedir, odanın duvarı boyunca uzanan oturma yeridir; baş sedir onun en saygın köşesidir. Bu yer konuklara ve büyüklere ayrılır. Ev sahibinin oraya geçmesi, ağırlanacak konuk yerine kendini koyması anlamına gelir.
Başköşeye kurulmak, sözlükte saygın kişilere ve büyüklere ayrılan yere oturmak diye açıklanır. Atasözündeki deli kız da kendi düğününde bu yere geçer. Deyim yalnız oturmayı bildirir; atasözü oturanın ev sahibi olmasını densizlik sayar.
Ahmak misafir atasözü, başkalarının görev ve yetkilerine karışmanın ahmaklık olduğunu söyler; orada konuk ev sahibinin işini üstlenir. Deli kız ise ev sahibi olduğu hâlde konuk gibi davranır. İki sözde roller ters yönde karışır.