Deyim

Demir Almak Ne Demek?

Anlamı

den. 1) gemi yola çıkmak için çıpasını denizden çekmek, gitmeye hazırlanmak:
'Artık demir almak günü gelmişse zamandan / Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan' -Y. K. Beyatlı. 2) mec. ölmek, çekip gitmek.

Detaylı Açıklama

Demir almak, denizcilikte kullanılan ve iki anlamı olan bir deyimdir. Birinci anlamda gemi, yola çıkmak için çıpasını denizden çeker ve gitmeye hazırlanır. Demir burada çıpa demektir; gemiyi bulunduğu yere bağlayan ağırlıktır. Çıpa deniz dibinden kaldırılınca gemi yerinden ayrılabilir. Deyim böylece bir yolculuğun başladığı anı anlatır. Bu anlamda kalıbı gemi için de kaptan için de kurmak mümkündür: kaptan demir almayı emreder. İkinci anlam mecazdır: ölmek, çekip gitmek. Bu anlamda öznesi bir insandır ve deyim ölümü doğrudan adlandırmadan anar. Birinci anlam bir liman sahnesinde, bir seyir anlatısında ya da bir vapur iskelesinde geçebilir. İkinci anlam ise bir yas haberinde ya da bir anma konuşmasında yer alabilir. Hangi anlamın kastedildiğini cümlenin bağlamı belirler.

Örnek Cümleler

  1. Sabah rüzgârı dönünce balıkçı teknesi demir aldı ve ağları bırakmak için açığa yöneldi.
  2. Yolcuların hepsi gemiye bindikten sonra kaptan demir almayı emretti, vapur koydan yavaşça uzaklaştı.
  3. Yıllardır hasta yatan ihtiyar balıkçı bir kış gecesi sessizce demir aldı; köy ertesi gün onu toprağa verdi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Sözlük bu dizeyi birinci anlamın, yani geminin çıpasını çekip gitmeye hazırlanmasının altında verir: Artık demir almak günü gelmişse zamandan / Meçhule giden bir gemi kalkar bu limandan. Şair ayrılışı meçhule, yani bilinmeyene yöneltir. Demir almak burada bir günün gelmesine, zamana bağlanır.

Demir atmak bunun tersidir: gemi çıpasını suya bırakır ve durur; mecazda da kişi uzun zaman aynı yerden ayrılmaz. Demir almak ise çıpayı çekip yola çıkmaya hazırlanmaktır. Biri geminin durduğu, öteki kalktığı anı anlatır; ikisinde de demir çıpa demektir.

Son yolculuğa çıkmak da sözlükte ölmek anlamındadır. Demir almanın ikinci anlamı da ölmek, çekip gitmektir. İki deyim ölümü bir ayrılışla anlatır; biri gemi görüntüsünü, öteki yolculuğu kullanır.