Anlamı
den. 1) gemi çıpasını denize salmak:
'Açıkta demir atmış kotrayı görüyor musun?' -F. R. Atay. 2) mec. bir kimse bir yerde uzun süre kalmak.
Detaylı Açıklama
Demir atmak, geminin çıpasını denize salarak bulunduğu yerde durmasını sağlamak anlamına gelen denizcilik kökenli bir deyimdir. Mecaz anlamında ise bir yere uzun süre yerleşmek, orada kalıcı olmak ya da ayrılma niyeti taşımadan beklemek için kullanılır. Bu yüzden söz, yalnız fiziksel durmayı değil, bir yere bağlanmayı ve kalmayı anlatır. Gemi için güvenli bekleyiş neyse, insan için de seçilmiş bir yerde tutunma odur. Gündelik dilde bir şehirde, evde, işte ya da sosyal çevrede uzun süre kalmayı anlatırken çok işlevseldir. İçinde geçicilikten kalıcılığa geçen bir ton vardır. Denizcilik imgesi sayesinde hem teknik hem de mecazî alanda canlılığını koruyan, yerleşme duygusunu etkili veren bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Fırtına aniden çıkınca gemi en yakın koyda açıkta demir attı.
- Üniversite için geldiği bu küçük sahil şehrinde yıllarca demir attı ve yerleşti.
- Bu mahalleye bir kez demir atan kolay kolay başka yere gitmiyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü çıpa atılmış gemi artık savrulmaz; bulunduğu yerde tutunur. Bu görüntü de insanın bir yere karar verip kalmasıyla kolayca örtüşür. Çünkü geminin durması, güvenli bir noktaya bağlanması ve geçici de olsa oraya yerleşmesi anlamına gelir.
Önce kısa bir duruş gibi görünür; ama mecaz kullanımda bu duruş uzar ve yerleşmeye dönüşür. Böylece söz, basit bekleyişten uzun süreli kalışa kayar. Hareketin kesilip karar verilen yerde kalınması, deyime yerleşik ve güvenli bir ton kazandırır.
Demir atmak kalmak ve bağlanmak, demir almak ise çözülüp gitmek anlamına gelir. İkisi denizcilikte de hayatta da birbirini tamamlayan ters hareketlerdir. Biri yolculuğu başlatır, diğeri yolculuğu bir süreliğine durdurup sabitler.