Anlamı
nem demiri nasıl paslandırıp çürütürse gam da insanı öylece yıpratır.
Detaylı Açıklama
Demir nemden, insan gamdan çürür atasözü, gamın insanı, nemin demiri paslandırıp çürütmesine benzer biçimde yıprattığını söyler. Söz iki görüntüyü karşılaştırır: bir yanda nem ve demir, öbür yanda gam ve insan. Gam, tasa ve kaygı demektir. Demir sağlam bir maddedir; buna karşın nemli bir yerde paslanır ve çürür. Atasözüne göre gamın insana etkisi de böyledir. Yıpranma bir insanın yüzünde, uykusunda, sağlığında ya da işinde görülebilir. Gamın sebebi bir kayıp, bir borç, bir hastalık ya da bir haksızlık olabilir. Söz bir kişinin kederden yıprandığı anlatılırken kurulabilir. Bir yakınına üzüntüsünü azaltmasını öğütlemek için de söylenebilir. Atasözünün iki yarımı aynı fiile bağlanır: çürür. Böylece demirin paslanması ile insanın yıpranması tek bir sözcükte buluşur.
Örnek Cümleler
- İşten çıkarıldığından beri geceleri uyuyamayan babam bir yılda on yaş yaşlanmış gibi; demir nemden, insan gamdan çürür.
- Oğlunun davasını yıllarca takip eden kadının saçları ağardı, sırtı büküldü; demir nemden, insan gamdan çürür.
- Ortağının dolandırdığı esnaf dükkânı kurtardı ama kederinden kurtulamadı, iki yılda yatağa düştü; demir nemden, insan gamdan çürür.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sözlük bu atasözüne de aynı açıklamayı verir: nem demiri nasıl paslandırıp çürütürse gam da insanı öylece yıpratır. Görüntülerden biri demiri, öteki duvarı anar; ikisi de nemin yıkıcı etkisinden yola çıkar. İnsan için söylenen yarım ikisinde de gamdır.
Bu atasözü, kurdun ağacı içten içe kemirdiği gibi derdin de insanı içten içe yiyip bitirdiğini söyler. Demir nemden, insan gamdan çürür ise aynı yıpranmayı paslanan bir metalle anlatır. Biri canlı bir ağacı, öteki bir metali örnek alır.
Kendi kendini yemek, açığa vurmadan içten içe üzülmektir. Atasözündeki gam da insanı yıpratan bir üzüntüdür. Deyim üzülen kişinin hâlini anlatır, atasözü ise bu hâlin zamanla insana neler yaptığını.