Anlamı
gemi rüzgâr veya akıntı yüzünden çıpasını sürümek.
Detaylı Açıklama
Demir taramak, denizcilikte geminin rüzgâr ya da akıntı yüzünden çıpasını sürümesidir. Demir burada çıpa anlamındadır. Gemi çıpasını denize salmıştır; ama çıpa dipte tutunamaz. Rüzgâr ya da akıntı gemiyi ittikçe çıpa da dipte sürüklenir. Böylece yerinde durması gereken gemi yavaş yavaş kayar. Sürüklenen gemi kıyıya, bir kayalığa ya da başka bir gemiye yaklaşabilir. Sözlük deyime mecaz bir anlam vermez; yalnız denizdeki bu durumu anlatır. Öznesi gemidir: gemi demir tarar. Sözlük iki sebebi birlikte anar; gemiyi sürükleyen bir fırtına da olabilir, bir boğazın güçlü akıntısı da. Bir kaptanın seyir defterinde, bir fırtına anlatısında ya da bir liman haberinde geçebilir. Gemideki kişiler durumu fark ettiklerinde gemiyi yeniden tutturmaya ya da güvenli bir yere götürmeye çalışır.
Örnek Cümleler
- Gece poyraz sertleşince koydaki tekne demir taradı ve sabaha karşı kayalıklara birkaç metre kala durdu.
- Boğazdaki güçlü akıntı yüzünden demir tarayan şilep, yanında demirli duran tankere doğru sürüklenmeye başladı.
- Lodosun yükseldiği gece teknenin demir taradığını fark eden kaptan, motoru çalıştırıp daha korunaklı bir koya geçti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Gemi gezmek, dış etkiler yüzünden geminin rota çizgisinden ayrılıp sancak ya da iskele yönüne ilerlemesidir. Demir taramak ise demirli bir geminin rüzgâr ya da akıntıyla çıpasını sürümesidir. Biri yol alan, öteki demirli duran bir gemide görülür.
Demir atmak, gemi çıpasını denize salmaktır. Demir taramak ancak bundan sonra olabilir: çıpası denizde olan gemi rüzgâr ya da akıntı yüzünden onu sürür. Kalıplardan biri çıpanın salınışını, öteki tutunamayışını anlatır.
Bu atasözü olayların herkesin istediği biçimde gerçekleşmediğini söyler. Demir taramak da gemiciyi istemediği bir durumla karşılaştırır: gemi yerinde duracakken rüzgâr ya da akıntı onu sürükler. Atasözü genel bir yargı bildirir, deyim denizdeki somut bir olayı adlandırır.