Anlamı
1) sorunla karşılaşmak; 2) mec. hastalanmak:
'Mutlaka umarsız dertlere düştüğümü biliyor.' -M. İzgü.
Detaylı Açıklama
Derde düşmek iki anlamlı bir deyimdir. Birincisi sorunla karşılaşmaktır: kişi bir sıkıntının, bir güçlüğün içine girer. İkinci anlam mecazdır: hastalanmak. Kalıp dertlere düşmek biçiminde de kullanılır; çoğul biçim sıkıntıların birden fazla olduğunu düşündürür. Birinci anlamda sorun bir vergi yükü, bir tapu işlemi ya da bir ortaklık anlaşmazlığı olabilir. İkinci anlamda dert hastalık yerine geçer; kişi bedenen rahatsızlanır. Deyimin öznesi kişidir; sebep ayrıca anılabilir: bir imza yüzünden derde düşmek. Sözlükteki tanık ikinci anlamın altında yer alır ve çaresiz dertlerden söz eder. İki anlamı cümlenin bağlamı ayırır: bir vergi borcu söz konusuysa birinci, bir doktor muayenesi söz konusuysa ikinci anlam öne çıkar.
Örnek Cümleler
- Tapudaki bir imza eksikliği yüzünden derde düşen Ayten Hanım, evini satmak için aylarca daire daire dolaştı.
- Ortağının bıraktığı vergi borcu yüzünden derde düşen esnaf, dükkânını kapatmak zorunda kaldı.
- Soğuk kışta günlerce odun kıran ihtiyar derde düştü, bir ay yataktan kalkamadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sözlük tanığı ikinci anlamın, hastalanmanın altında verir: Mutlaka umarsız dertlere düştüğümü biliyor. Umarsız, çaresiz demektir. Konuşan, karşısındakinin kendisinin çaresiz bir hastalığa yakalandığını bildiğinden emin görünür; mutlaka sözü bu kesinliği taşır.
Derde düçar olmak, kötü bir duruma düşmektir ve eski bir sözcük taşır. Derde düşmenin birinci anlamı buna yakındır; ama derde düşmenin bir de hastalanmak anlamı vardır. Sözlük derde düçar olmaya böyle bir anlam vermez.
Atasözüne göre kişi kimi zaman tedbirsizliği yüzünden başını öyle derde sokar ki bu kötülüğü ona başkası yapamaz. Derde düşmek ise sorunun nereden geldiğini söylemez. Kendi dikkatsizliğiyle derde düşen kişi için iki söz birlikte kullanılabilir.