Anlamı
engelleri aşarak gitmek:
'Gece boyunca kırlarda yürüdü, dere tepe düz gitti ve bir dağın eteğine geldi.' -İ. O. Anar.
Detaylı Açıklama
Dere tepe düz gitmek, engelleri aşarak gitmek anlamına gelen bir deyimdir. Sözlük kalıptaki dere, tepe ve düz sözcüklerini ayrıca açıklamaz; tanım yalnız engelleri aşarak ilerlemeyi anlatır. Engel bir dere, bir yokuş, bir sık orman ya da karla kapanmış bir yol olabilir. Gidiş yaya da olabilir, bir hayvan sırtında da. Tanım bir hız ya da süre bildirmez; yol bir gecede de alınabilir, birkaç günde de. Gidilen yer bir köy, bir dağ eteği, bir mezra ya da bir kasaba olabilir. Öznesi yolu kat eden yolcudur; bu yolcu tek başına da olabilir, bir kafileyle de. Deyim gidenin engeller karşısında geri dönmediğini, onları aşarak yoluna devam ettiğini bildirir. Bir yolculuk anlatısında, bir arama çalışmasında ya da bir köy hikâyesinde geçebilir.
Örnek Cümleler
- Köprü selde yıkılınca köylüler dere tepe düz gidip dağ yolundan kasabaya ancak öğleden sonra varabildi.
- Kaybolan keçiyi arayan çoban akşama kadar dere tepe düz gitti ve hayvanı bir kayalığın dibinde buldu.
- Kar ana yolu kapatınca postacı katırıyla dere tepe düz gidip mektupları dağdaki mezraya ulaştırdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir dağın eteğine varır: Gece boyunca kırlarda yürüdü, dere tepe düz gitti ve bir dağın eteğine geldi. Cümlede yürüyüş gece boyunca sürer ve kırlarda geçer. Deyim yürüyüşün ortasında yer alır, ardından varılan yer söylenir.
Yol tepmek, çok uzun bir süre yürümektir; tanımı sürenin uzunluğunu öne çıkarır. Dere tepe düz gitmek ise engelleri aşarak gitmeyi anlatır ve bir süre bildirmez. Biri yolun uzunluğunu, öteki yoldaki engelleri vurgular.
Atasözü, yenilmesi imkânsız gibi görünen zorlukların da üstesinden gelindiğini söyler. Dere tepe düz gitmek de engelleri aşarak ilerlemeyi anlatır. Atasözü genel bir yargı bildirir, deyim ise somut bir gidişi adlandırır.