Anlamı
1) öğretmek, yetiştirmek: İyi konuşurdu, ders vermek sanatını bilirdi. 2) azarlamak, sert davranmak, sert bir karşılıkla yola getirmek:
'Evvela kendi kendisini cezalandırdı, sonra kendisi gibi yaşamak istemeyenlere ders verdi.' -P. Safa.
Detaylı Açıklama
Ders vermek, bir yandan öğretmek ve yetiştirmek, öte yandan sert bir karşılıkla birine haddini bildirmek anlamında kullanılan çok katmanlı bir deyimdir. İlk anlamında öğretmenlik, rehberlik ve bilgi aktarma vardır; ikinci anlamında ise birine unutamayacağı bir karşılık vermek, onu yaptığı şeyden pişman edecek bir tepki göstermek bulunur. Bu çift anlam, deyimi gündelik dilde çok esnek kılar. Bağlam olumluysa eğitim ve öğretim; sertse ceza ve uyarı tonu öne çıkar. Bir öğretmen öğrenciye ders verir, ama bir olay da insana ders verebilir. Bu yüzden söz hem bilgi hem sonuç hem de otorite taşır. Kısacık yapısına rağmen eğitim, disiplin ve karşılık fikrini bir arada toplar.
Örnek Cümleler
- Üniversitede yıllarca tarih alanında ders verdi ve öğrencileri tarafından çok sevildi.
- Yaptığı büyük saygısızlıktan sonra ona iyi ve kalıcı bir ders verdiğini düşündü.
- Hayat bazen insana hiç beklenmedik bir anda ve sert bir biçimde ders verir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bağlama göre tamamen farklı tonlara bürünebilir. Eğitim alanında nötr ve olumlu dururken, tartışma ve çatışma bağlamında sert bir uyarı anlamı kazanır. Aynı yapı hem öğretim hem de haddini bildirme anlamına kayabildiği için kullanım alanı genişler.
Birine yaptığı davranışın bedelini göstermek, onu utandırmak ya da yola getirmek amacıyla kullanıldığında bu kayma olur. Böyle durumlarda eğitim değil, sert karşılık vurgulanır. Birine yaşattığı şey ibret olsun diye bilinçli sertlik gösterildiğinde cezalandırma anlamı ağır basar.
Çünkü hem okul hayatında hem insan ilişkilerinde iş görür. Aynı kalıp farklı sahnelerde işe yaradığı için dilde kolayca yaşamaya devam eder. Çünkü öğretmek, uyarmak, haddini bildirmek ve örnek göstermek gibi katmanları aynı anda taşıyabilir.