Anlamı
değerli bir kimseden boşalacak yeri ancak o değerde olan başka bir kimse doldurabilir.
Detaylı Açıklama
Deve yerine deve çöker sözü, değerli bir kimseden boşalan yeri ancak ona yakın değerde başka bir kişinin doldurabileceğini anlatan atasözüdür. Bu söz, 'deve deve yerine çöker' biçimine yakın olsa da vurgu biraz daha belirgindir: büyük bir yerin boşluğu küçük bir unsurla dolmaz, ona denk bir unsur gerekir. Atasözü bu yönüyle liyakat, ağırlık ve uygunluk fikrine dayanır. İnsanlar bazen önemli bir makamı, ilişkiyi ya da görevi önemsiz biriyle doldurabileceklerini sanır; söz buna itiraz eder. Her boşluk aynı ölçüde biriyle kapanmaz. Bu yüzden atasözü hem değer bilgisi hem de yerini doldurma ölçüsü taşır. Büyük işlere büyük güç, ağır görevlere denk nitelik gerektiğini kısa ama etkili biçimde anlatır.
Örnek Cümleler
- Ustanın yerine kimi getireceklerini konuşurken büyükler deve yerine deve çöker dedi.
- Bu ağır göreve rastgele birini koyamazsın; deve yerine deve çöker derler boşuna dememiş.
- Ağır bir makam boşalınca herkes deve yerine deve çöker sözünü hatırladı.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Boşalan yerin önemine denk bir nitelik gerektiği fikrini öne çıkarır. Her işi herkes yapamaz; bazı yerler uygun ağırlık ve yetkinlik ister. Ölçü fikri, büyük işin büyük güç, uygun kişinin de uygun yere gerektiği düşüncesidir.
Çünkü yer doldurmanın yalnız sayı meselesi olmadığını söyler. Asıl mesele, gelen kişinin boşluğu dolduracak yeterlilikte olup olmadığıdır. Çünkü söz, yerin ve görevin taşıyacağı yük ile ona uygun olan kişiyi eşleştirmeye yöneltir.
İkisi çok yakındır; bu biçimde karşılaştırma daha açık ve didaktik görünür. Doğrudan 'o yer için o ölçüde biri gerekir' mesajı belirginleşir. Anlam yakınlığı vardır; bu biçimde özellikle uygun olanın uygun yere gelmesi ve denkliğin korunması daha belirgindir.