Anlamı
değerli kimselerden birinin ölümü veya görevden ayrılması, kimi zaman aşağılık kimselerin işine yarar.
Detaylı Açıklama
At ölür, itlere bayram olur atasözü, değerli kimselerden birinin ölümünün ya da görevden ayrılmasının kimi zaman aşağılık kimselerin işine yaradığını anlatır. Sözdeki sahne açıktır: ölen atın leşi itlere yem olur. Sağken değerli sayılan hayvan, ölünce itlerin önüne düşmüştür. Atasözü bu görüntüyü insana uygular; at değerli olanı, itler ise onun yokluğundan yararlanan kimseleri karşılar. İki durum anılır: ölüm ve görevden ayrılma; ikisi de değerli kimsenin ortadan çekilmesidir. Bunun her olayda böyle olmadığı da açıktır. Yararlananlar açıkça nitelenir, aşağılık kimselerdir; atasözü onların yararlanmasını onaylamaz. Leşin başına üşüşen itler görüntüsü, fırsat kollayanların kalabalığını da sezdirir. Bir mahallenin saygın büyüğü ölünce ortalık kabadayılara kalabilir; söz bu hâli adlandırır.
Örnek Cümleler
- İyi ustabaşı emekli olunca tembeller rahat etti; at ölür, itlere bayram olur.
- At ölür, itlere bayram olur; onun ayrılmasını fırsat bilenler hemen ortaya çıktı.
- Hakkını arayan adam görevden alınınca kötü niyetliler rahatça hareket etmeye başladı; at ölür, itlere bayram olur.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sevinci en kısa yoldan anlatan sözcük olduğu için. Bayram olmak, beklenmedik bir sevince kavuşmaktır; söz bunu bir ölümün hemen ardına koyar. İki durumun yan yana konması sert bir karşıtlık kurar. Yönelme eki de sevincin kime düştüğünü gösterir.
Ölümü ve görevden ayrılmayı anar. İkisi de değerli kimsenin ortadan çekilmesi demektir. Atasözü ikisi için de aynı sözü kurar. Ayrılmanın niçin olduğu ise belirtilmez; bunu cümlenin gerisi anlatır.
Her zaman olmaz. Atasözünün kendisinde bir kayıt bulunmaz, ama söz bir kural değil, bir gözlem olarak anlaşılır. Değerli bir kimsenin çekilmesi kötü niyetlilerin eline her zaman fırsat vermez. Fırsatın ne kadar süreceği de söylenmez.