Anlamı
1) bütün ağırlığıyla:
'Elbette dibek gibi otururuz televizyonun başına.' -M. İzgü. 2) şişmiş; 3) ağır, ağırlaşmış.
Detaylı Açıklama
Dibek gibi sözü, bir şeyin ya da kişinin bütün ağırlığıyla oturup kalmasını, şişkinliğini ya da genel ağırlaşmış hâlini anlatmak için kullanılan renkli bir deyimdir. Dibek büyük, ağır ve yerinden kolay oynamayan bir araç olduğu için bu benzetme de sabitlik ve ağırlık duygusu taşır. Bir insan dibek gibi oturabilir; yani olduğu yere çöker, kolay kalkacak gibi durmaz. Yüz ya da beden dibek gibi şişebilir; bu kez dolgunluk ve ağırlık öne çıkar. Deyimin farklı kullanımları olsa da ortak çekirdeğinde ağırlık vardır. Günlük dilde hafif kaba ama oldukça canlı bir betimleme olarak yaşar. Nesnenin ya da kişinin hafiflikten uzak, baskın ve yer kaplayan hâlini akılda kalıcı biçimde anlatır.
Örnek Cümleler
- Televizyonun karşısına dibek gibi kurulup oturup saatlerce yerinden kıpırdamadan kaldı.
- Gece ağlamaktan sabah yüzü şişip dibek gibi olmuştu, tanınmaz hâldeydi.
- Koltukta dibek gibi oturup hiç kıpırdamayınca kimse ona yer değiştirtemedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ağırlık ve yer kaplama niteliği bütün kullanımları birleştirir. İster oturuş anlatılsın ister şişlik, söz hep hafif olmayan bir durumu vurgular. Bu yüzden söz, gündelik dilde yalnız durumu adlandırmaz; ilişkiyi, gerilimi ve sonucun nasıl hissedildiğini de birlikte düşündürür.
Çünkü dibek günlük hayatta tanınan, ağır ve kaba yapısıyla bilinen somut bir nesnedir. Bu tanışıklık benzetmenin etkisini güçlendirir. Bu yüzden söz, gündelik dilde yalnız durumu adlandırmaz; ilişkiyi, gerilimi ve sonucun nasıl hissedildiğini de birlikte düşündürür.
Çoğu zaman hafif alaylı ya da betimleyici bir tonla kullanılır. Nadiren nötrdür; genellikle görünüşteki ağırlık dikkat çektiği için duygu da taşır. Bu yüzden söz, gündelik dilde yalnız durumu adlandırmaz; ilişkiyi, gerilimi ve sonucun nasıl hissedildiğini de birlikte düşündürür.