Anlamı
diline dolamak:
'Şartını âdeta manzum, kafiyeli bir nakarat gibi diline virt etmişti.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Diline virt etmek, bir sözü sürekli tekrar etmek, ağızdan düşürmemek, onu adeta günlük bir alışkanlık gibi yineler hâle gelmek anlamında kullanılan bir deyimdir. Buradaki virt, düzenli tekrar edilen, alışılmış söz ya da davranış çağrışımı taşır. Bu yüzden deyimde yalnız tekrar değil, ritimli ve alışkanlığa dönüşmüş yineleme hissi vardır. Bir insan bir nasihati, bir sitemi, bir sloganı ya da bir duayı diline virt edebilir. Gündelik dilde hem ciddî hem hafif alaylı kullanım alanı vardır. Kişinin zihnini meşgul eden şeyin söz olarak sürekli dışarı taştığını gösterir. Diline virt etmek, tekrarın ağızda yerleşmesini ve karakterleşmesini etkili biçimde anlatan bir Türkçe kalıptır. Sözün ağızda mekanik bir tekrara dönüşmesini ve kişinin farkında bile olmadan yinelemesini canlı biçimde anlatır.
Örnek Cümleler
- Sabır sözünü iyice diline virt etmişti, girdiği her fırsatta bıkmadan onu söylüyordu.
- Aynı uyarıyı diline virt etmek onda öyle yer etti ki çocuklar artık ezberledi.
- Bir cümleyi beğenip diline virt etmek yıllardır onun en bilinen huyu olmuştu.
Kökeni ve Hikayesi
Virt kelimesi düzenli tekrarlanan söz ve alışkanlık çağrışımıyla bu deyimde yaşar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sıradan bir yinelemeyi değil, alışkanlığa dönüşmüş ve neredeyse otomatikleşmiş tekrarı öne çıkarır. Söz kişinin diline yerleşir. Böylece sürekli tekrarlanan ifade, kişinin gündelik konuşma biçiminin kalıcı parçası olur.
İkisi de aynı sözü durmadan tekrarlamayı anlatır. Diline virt etmek biraz daha alışkanlık ve düzen hissi, diline pelesenk etmek ise ağızdan eksik olmama çağrışımı taşır.
Öğütlerde, dini ifadelerde, günlük şikâyetlerde, sloganlarda ve bir kişinin dilinden düşmeyen özdeyişlerde özellikle canlı görünür. Bu çeşitlilik deyimin ne kadar geniş bir kullanım alanına sahip olduğunu gösterir.