Anlamı
diline dolamak:
'Şartını âdeta manzum, kafiyeli bir nakarat gibi diline virt etmişti.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Diline virt etmek, sözlükte anlamı diline dolamak maddesine bağlanan bir deyimdir. Böylece o maddedeki iki anlam, aynı şeyi her yerde tekrarlamak ve bir kimseyi her yerde kötülemek, bu kalıp için de geçerli olur. Virt sözcüğü sözlükte bu maddede açıklanmaz. Tekrarlanan şey bir şart, bir uyarı, bir öğüt ya da bir dua olabilir. Kişi onu ezberinden söyler; çevresindekiler aynı sözü defalarca duyar. Özne tekrarlayan kişidir; tekrarlanan söz belirtme ekini alabilir: şartını diline virt etmişti. Kötüleme anlamı da gönderme yoluyla bu deyime geçer, ama sözlük ona bir tanık vermez. Tekrarlayan kişi bir muhtar, bir antrenör, bir anne ya da bir komşu olabilir. Böyle bir tekrar köy kahvesinde, futbol sahasının kenarında ya da apartman merdiveninde duyulabilir.
Örnek Cümleler
- Yeni muhtar içme suyu her şeyden önce gelir sözünü diline virt etti; her toplantıyı onunla açıyor.
- Kirayı iki katına çıkaran ev sahibini diline virt eden komşumuz, apartmanda kime rastlasa onun açgözlülüğünü anlatıyor.
- Takımın antrenörü pas ver, koşma sözünü diline virt etmiş, bütün maç boyunca kenardan aynı şeyi bağırdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir şart virt edilir: Şartını âdeta manzum, kafiyeli bir nakarat gibi diline virt etmişti. Yazar tekrarlanan sözü manzum ve kafiyeli bir nakarata benzetir. Benzetme, sözün bir şarkının tekrar eden bölümü gibi yinelendiğini gösterir.
Ağzından söz eksik etmemek, o sözü sürekli söylemektir; laf ya da lakırtı biçimleri de vardır. Diline virt etmek de bir tekrarı anlatır. Ancak anlamı diline dolamaya bağlandığı için bir kimseyi kötülemek anlamını da taşır.
Atasözüne göre güzel bir konuşmayı herkes dinlemek ister, sıkıcı bir konuşmaya katlanmak zorunda kalanlar ise sıkıldıklarını belli eder. Diline virt edilmiş bir söz defalarca duyulunca dinleyene tatsız gelebilir. Atasözü dinleyenin sıkıntısını, deyim tekrarlayanın alışkanlığını anlatır.