Deyim

Diline Dolamak (takmak) Ne Demek?

Anlamı

1) aynı şeyi durmadan ve her yerde tekrarlamak:
'Bu aydınlardan bazılarının son zamanlarda dillerine doladıkları bir hikmet var.' -O. V. Kanık. 2) bir kimseyi her yerde kötülemek.

Detaylı Açıklama

Diline dolamak, takmak fiiliyle de kurulur: diline takmak. Deyimin ilk anlamında kişi aynı şeyi durmadan ve her yerde tekrarlar. Tekrarlanan bir söz, bir düşünce, bir yakınma ya da bir slogan olabilir. Öbür anlamda nesne bir insandır: kişi o kimseyi her yerde kötüler. Kötülenen kişi bir komşu, bir eski ortak, bir rakip ya da bir akraba olabilir. İki anlamda da her yerde sözü ortaktır; söylenen tek bir ortamla sınırlı kalmaz. Dolanan şey ya da kişi nesne olarak gelir: tasarruf lafını diline doladı, rakibini diline doladı. Tekrar bir toplantıda, bir derste ya da bir aile sohbetinde görülebilir. Kötüleme ise bir rekabet, bir küslük ya da bir miras kavgası sırasında ortaya çıkabilir.

Örnek Cümleler

  1. Kooperatif başkanı tasarruf lafını diline doladı; her toplantıda, her düğünde aynı sözü tekrarlıyor.
  2. Babam emekli olunca eskiden her şey ucuzdu sözünü diline taktı, pazarda da kahvede de onu söylüyor.
  3. İhaleyi kaybeden müteahhit rakibini diline doladı; gittiği her yerde onun çürük malzeme kullandığını anlatıyor.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Bir hikmettir: Bu aydınlardan bazılarının son zamanlarda dillerine doladıkları bir hikmet var. Tanık ilk anlamı, aynı şeyi durmadan tekrarlamayı örnekler. Dolayan kişi tek değil, bir topluluktur: aydınların bazıları.

Aleyhinde söylemek, çekiştirmek, yermektir. Diline dolamanın ikinci anlamı da bir kimseyi kötülemektir, ama tanıma her yerde sözü eklenmiştir. Biri tek bir yergiyi, öteki yerden yere taşınan sürekli bir kötülemeyi anlatabilir.

Bu atasözü, kendisinden çekinilen kimsenin yüzüne karşı kimsenin bir şey söylemediğini ama arkasından herkesin düşmanlık gösterdiğini anlatır. İkinci anlama, bir kimseyi kötülemeye yakındır. Atasözü bunun arkadan yapıldığını söyler; deyim yer belirtmez, her yerde der.