Anlamı
sağlam, iri yapılı.
Detaylı Açıklama
Direk gibi, sağlam ve iri yapılı olanı niteleyen bir benzetmedir. Sözlük yalnız bu iki niteliği verir: sağlamlık ve iri yapı. Yapılı sözcüğü kalıbın bir bedeni, bir gövdeyi nitelediğini gösterir. Nitelenen bir delikanlı, bir hamal, bir güreşçi ya da yaşı ilerlemiş ama dinç kalmış biri olabilir. Böyle bir kişinin gövdesi hem iri hem sağlamdır. Kalıp adın önünde sıfat gibi kullanılabilir: direk gibi bir delikanlı. Yüklemde de durabilir: oğlan direk gibi. Sözlük benzetmeye bir güzellik ya da çirkinlik yargısı katmaz. Kişinin boyundan ayrıca söz etmez; tanımda yalnız sağlamlık ve irilik vardır. Söz bir güreş meydanında, bir taşınma gününde ya da yaşlı bir akrabanın sağlığı konuşulurken geçebilir.
Örnek Cümleler
- Köy düğünündeki güreşte direk gibi bir delikanlı, rakibini ilk hamlede sırtüstü yere serdi.
- Yetmiş yaşındaki iri yarı dedem hâlâ direk gibi; odun kırıyor, kuyudan kova kova su çekiyor.
- Taşınma günü gelen iki hamal direk gibi adamlardı; buzdolabını sırtlayıp beşinci kata dinlenmeden çıkardılar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Açıklamaz; yalnız sağlam ve iri yapılı anlamını verir. Direk, bir yapıyı ya da bir çatıyı tutmak için dikilen uzun, kalın bir parçadır; benzetmenin bu dayanıklılıktan yararlandığı düşünülebilir. Ancak bu bağ sözlüğün tanımında yazılı değildir.
Demir gibi sözlükte çok sağlam ve çok güçlü, çok kuvvetli anlamlarını taşır. Direk gibi ise sağlamlığa iri yapıyı ekler; güçten, kuvvetten ayrıca söz etmez. Biri dayanıklılığın ve kuvvetin derecesini, öteki bir bedenin hem sağlamlığını hem iriliğini anlatır.
Kelle kulak yerinde, birinci anlamında kanlı canlı ve iri yapılı olanı niteler. Direk gibi iri yapıyı onunla paylaşır, kanlı canlılığın yerine sağlamlığı koyar. Kelle kulak yerindenin ikinci anlamı gösterişli, itibarlı sayılmaktır; direk gibinin böyle bir anlamı yoktur.