Anlamı
çok az veya yavaş konuşmak:
'Üstadı, profesörle taban tabana zıt yaradılışlı bir insandı yani dirhemle lakırtı söylüyordu.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Dirhemle söylemek ya da dirhemle konuşmak, çok az veya yavaş konuşmayı anlatır. Sözlük iki durumu veya bağlacıyla birlikte verir: kişi ya az söz söyler ya da sözlerini yavaş yavaş çıkarır. Az konuşmada söylenen sözlerin sayısı azdır; yavaş konuşmada ise sözler ağır ağır gelir. Kalıbın iki fiille kurulan biçimleri aynı anlamı taşır. Söylemek fiiliyle kurulduğunda bir nesne alabilir: söz ya da laf dirhemle söylenir. Sözlük bu konuşmanın sebebini söylemez; bir huy, bir utangaçlık, bir yorgunluk ya da bir hastalık olabilir. Kalıp bir kişinin huyunu anlatırken de, tek bir konuşmayı anlatırken de yerini bulur. Az konuşan biri sorulana kısa bir karşılık verip susabilir. Yavaş konuşan biri ise her kelimeyi ayrı ayrı çıkarır.
Örnek Cümleler
- Yeni gelen çırak bütün gün dirhemle konuştu; ne sorduysak tek kelimeyle karşılık verdi.
- Felç geçirdikten sonra dedem dirhemle konuşuyor, her kelimeyi çıkarmak için uzun uzun soluklanıyor.
- Toplantıda dirhemle konuşan muhasebeci yalnız bütçe açığını söyledi, başka hiçbir soruya girmedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Söylemek fiiliyle ve bir nesneyle geçer: Üstadı, profesörle taban tabana zıt yaradılışlı bir insandı yani dirhemle lakırtı söylüyordu. Yazar bu konuşma biçimini üstadın profesöre zıt yaradılışına bağlar. Cümlede dirhemle söylenen şey lakırtıdır.
Ağzından dirhemle çıkmak, çok az veya zorla konuşmaktır. Dirhemle söylemek az konuşmayı onunla paylaşır; ikinci yarıda zorla yerine yavaş sözcüğü bulunur. Biri konuşmanın güçlükle yapıldığını, öteki ağır bir hızla yapıldığını bildirebilir.
Bu atasözü yemeğin çabuk yenmesini, sözlerin ise anlaşılabilmesi için tane tane ve yavaş yavaş söylenmesini öğütler. Dirhemle söylemek de yavaş konuşmayı anlatabilir. Atasözü yavaşlığı bir öğüt olarak sunar; deyim ise bir değer yüklemeden bir konuşma biçimini adlandırır.