Anlamı
çok az veya yavaş konuşmak:
'Üstadı, profesörle taban tabana zıt yaradılışlı bir insandı yani dirhemle lakırtı söylüyordu.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Dirhemle söylemek, çok az konuşmak, sözü ölçerek ve ağır ağır çıkarmak anlamında kullanılan bir deyimdir. Dirhem burada az miktarı ve ölçüyü temsil eder. Kişi her kelimeyi sanki tartarak söyler; ne fazla konuşur ne de ağzına geleni hemen dışarı verir. Bu yüzden deyim kimi zaman ağırbaşlılık, kimi zaman ketumluk, kimi zaman da aşırı tutukluk hissi taşıyabilir. Gündelik dilde az konuşan yaşlılar, ciddi mizaçlı insanlar ve lafa kolay kolay girmeyen tipler için çok doğal kullanılır. Sözün miktarını neredeyse tartı ölçüsüne dönüştürmesi onu canlı kılar. Ölçülü ve kıt konuşmanın karakter özelliği hâline gelişini iyi anlatır. Az ve ölçülü konuşmanın tartı birimi üzerinden anlatılması deyime somut ve görsel bir derinlik katar.
Örnek Cümleler
- Üstadın huyu buydu; sözünü dirhemle söyler, her kelimeyi tartarak öz konuşurdu.
- Dirhemle söyleyen ve her kelimesini tartan insanların sözleri daha çok akılda kalıyor.
- O kadar dirhemle söylüyordu ki bir cümlesini duymak için beklemek gerekiyordu.
Kökeni ve Hikayesi
Dirhem eski ağırlık ölçüsüdür; burada sözün azlığını ölçü imgesiyle anlatır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü dirhem azlığı ve ölçülülüğü çağrıştırır. Böylece kişinin konuşması da miktarca sınırlı ve tartılmış gibi görünür. Kişinin konuşması da miktarca sınırlı ve tartılmış gibi görünerek ketumluğu somut kılar.
Hayır, bağlama göre bilgelik ve ölçü olarak da, aşırı ketumluk ve soğukluk olarak da algılanabilir. Tonu bağlam belirler. Tonu bağlam belirler; bilgelik ve ölçü olarak da, aşırı ketumluk ve soğukluk olarak da algılanabilir.
Az konuşan yaşlıları, ciddi kişileri, duygusunu hemen açmayanları ve sözü dikkatle kullanan insanları iyi çizer. Az konuşan, duygusunu hemen açmayan ve sözü dikkatle kullanan insanları isabetli biçimde tanımlar.