Anlamı
çekişmeye yol açmak:
'Rica ederim bey, gelir gelmez ayağının tozu ile dırıltı çıkarma.' -M. Yesari.
Detaylı Açıklama
Dırıltı çıkarmak ya da dırıltı etmek, çekişmeye yol açmak anlamındadır. Sözlük kalıbı iki fiille verir; ikisi aynı anlamı taşır. Dırıltı sözcüğüne bu maddede ayrı bir anlam verilmez; anlam bütün kalıba aittir. Deyimin öznesi çekişmeyi başlatan kişidir. Yol açmak sözü, çekişmenin bu kişinin bir sözü ya da davranışı yüzünden başladığını gösterir. Sebep küçük bir şikâyet, bir alay, eski bir hesabın açılması ya da bir itiraz olabilir. Çekişmeye kimlerin katıldığını, ne kadar sürdüğünü kalıp söylemez. Olay bir aile sofrasında, bir apartman toplantısında ya da bir iş yerinde geçebilir. Kalıp olumsuz emirle bir uyarıya da dönüşebilir: dırıltı çıkarma. Böyle bir uyarı, gergin bir ortama yeni katılan birine yöneltilebilir. Çekişmenin ardından küslük gelebilir, bir toplantı dağılabilir; kalıp bunları bildirmez.
Örnek Cümleler
- Apartman toplantısında otopark meselesini yeniden açan Selim Bey dırıltı çıkardı, toplantı kavgayla dağıldı.
- Bayram sofrasında mirastan söz eden eniştem dırıltı etti; kardeşler birbirine küsüp ayrı ayrı kalktı.
- Yeni gelen stajyer ilk haftasında vardiya listesine itiraz edip dırıltı çıkardı; ekip iki gün birbirine küs çalıştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Olumsuz emirle, bir rica içinde kullanılır: Rica ederim bey, gelir gelmez ayağının tozu ile dırıltı çıkarma. Konuşan, yeni gelmiş birinden çekişmeye yol açmamasını ister. Cümlede gelir gelmez ile ayağının tozu ile yan yana durur; ikisi de gelişin hemen ardındaki anı gösterir.
Maraza çıkarmak, kavgaya yol açmak, kavga çıkarmak, anlaşmazlığa yol açacak işler yapmaktır. Dırıltı çıkarmak ise yalnız çekişmeye yol açmakla tanımlanır. İki tanım yol açmak fiilinde buluşur; biri kavgayı ve anlaşmazlığı, öteki çekişmeyi anar.
Atasözü, bir görüşmede uysallık gösterilip karşıdakinin dediği kabul edilirse anlaşmazlık çıkmayacağını söyler. Dırıltı çıkaran kişi ise çekişmeye yol açar. Atasözü çekişmeyi önlemenin yolunu gösterir, deyim çekişmenin başlatılmasını anlatır.