Anlamı
işe yarar olmak, önemli olmak, yerinde ve anlamlı olmak:
'Şöyle iki dişe dokunan, ciğere işleyen söz işitsem, şöyle tatlı, basit bir nağme duysam yok mu...' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Dişe dokunmak, işe yarar olmak, önemli ve anlamlı bir değer taşımak anlamında kullanılan çok canlı bir deyimdir. Buradaki dokunmak gerçek dişe temas etmek değil, insanın ihtiyaç duyduğu, hissedilir, dolgun bir şeyle karşılaşmasını anlatır. Dişe dokunan söz, laf olsun diye söylenmiş değildir; etkisi vardır. Dişe dokunan iş, boş ve göstermelik değildir; işe yarar. Bu yüzden deyim içerik, kalite ve ağırlık arayan durumlarda çok uygun düşer. Gündelik dilde söz için de, iş için de, kazanç ve sonuç için de rahatça kullanılır. Yüzeyde kalmayan, somut karşılığı olan şeyleri öne çıkarır. Değeri hissedilir kılan kısa ve güçlü Türkçe kalıplardan biridir. Bu yönüyle deyim, yalnız sözcük anlamını değil, kişinin içinde bulunduğu baskıyı, direnci ya da ilişki içindeki konumunu da açıkça hissettirir.
Örnek Cümleler
- Bu raporda sonunda dişe dokunan birkaç somut ve uygulanabilir öneri gördük.
- Saatlerce konuştu ama dişe dokunur somut ve anlamlı tek bir şey söylemedi.
- Böyle zor zamanda dişe dokunan bir yardım görmek herkese iyi geldi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü dişe dokunan şey hem hissedilir hem boş değildir. Deyim, somut karşılığı olan faydayı ve dolgunluğu aynı anda vurgular. Bu yüzden söz, yalnız ne olduğunu değil, hangi duyguyla ve hangi ilişkide kullanıldığını da birlikte düşündürür.
Söz değerlendirmelerinde, iş sonuçlarında, maddi desteklerde, fikir tartışmalarında ve üretkenlik konuşmalarında daha sık görünür. Bu yüzden söz, yalnız ne olduğunu değil, hangi duyguyla ve hangi ilişkide kullanıldığını da birlikte düşündürür.
Çünkü beklentinin boşa çıktığını göstermek için güçlü bir ölçü sunar. Dişe dokunan bir şey yok denince yetersizlik hemen anlaşılır. Bu yüzden söz, yalnız ne olduğunu değil, hangi duyguyla ve hangi ilişkide kullanıldığını da birlikte düşündürür.