Deyim

Dişinden Tırnağından Artırmak Ne Demek?

Anlamı

yiyecek giderlerini kısarak para biriktirmek:
'Susuz Yaz adlı öykü kitabımı, oyunlarımı hep böyle dişimden tırnağımdan artırarak bastırdım.' -N. Cumalı.

Detaylı Açıklama

Dişinden tırnağından artırmak, yiyecek giderlerini kısarak para biriktirmektir. Sözlük biriktirmenin yolunu açıkça verir: kişi az yer, ucuz yer ya da bazı öğünlerden vazgeçer. Artırmak burada harcamadan arta kalanı saklamaktır. Biriktirilen para bir amaca yönelebilir: bir ev, bir okul masrafı, bir dükkân ya da bir kitabın basımı. Kalıbın öznesi parayı biriktiren kişidir; iyelik ekleri de ona göre değişir: dişimden tırnağımdan, dişinden tırnağından. Sözlük biriktirilen paranın miktarını söylemez; azar azar biriken küçük tutarlar da bu kalıba girer. Kalıp bir emeklinin, bir öğrencinin ya da bir işçinin hayat hikâyesinde geçebilir. Giderin kısıldığı alan tanımda bellidir: yiyecek. Giyimden ya da eğlenceden yapılan kısıntı tanımın dışında kalır.

Örnek Cümleler

  1. Annem yıllarca öğle yemeğini bir dilim ekmek ve peynirle geçirdi; dişinden tırnağından artırıp bize ev aldı.
  2. Üniversitedeki kardeşim yemekhanede yalnız çorba içip dişinden tırnağından artırdığı parayla bilgisayar aldı.
  3. Fırıncı Hasan Usta et almayı bırakıp sofrasını bulgur pilavıyla kurdu; dişinden tırnağından artırarak dükkânın borcunu kapattı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Kitapların basımına harcanır: Susuz Yaz adlı öykü kitabımı, oyunlarımı hep böyle dişimden tırnağımdan artırarak bastırdım. Kalıp burada birinci kişi iyelik ekleriyle kurulur; yazar kendi kısıntısını anlatır. Hep böyle sözleri bu yolun yazar için bir kez değil, defalarca tutulduğunu gösterir.

Sözlük dişten tırnaktan artırmak maddesini bu kalıba gönderir; ikisinin anlamı aynıdır. Fark biçimdedir: biri iyelik ekli, öteki iyeliksiz kurulur. İyelikli biçimde biriktiren kişi eklerden belli olur, iyeliksiz biçimde ise cümlenin öznesinden anlaşılır.

Atasözü, biriktirmenin çok çalışıp kazanmakla değil, kazanılanın bir kısmını bir kenara ayırmakla olacağını söyler. Dişinden tırnağından artırmak da kısıntıyla biriktirmektir; kısıntının yerini de yiyecek giderleri olarak belirler. İki söz aynı dişten artırma görüntüsünü paylaşır.