Deyim

Dişten Tırnaktan Artırmak Ne Demek?

Anlamı

dişinden tırnağından artırmak:
'Sabah akşam nerde, kimin tarlasında iş varsa gittik, dişten tırnaktan artırdık, zorla üç beş kuruş sahibi olduk.' -N. Cumalı.

Detaylı Açıklama

Dişten tırnaktan artırmak, sözlükte dişinden tırnağından artırmak maddesine gönderilir; anlamı da odur: yiyecek giderlerini kısarak para biriktirmek. İki biçim arasındaki fark iyelik eklerindedir; bu biçimde diş ve tırnak sözcükleri iyeliksiz, ayrılma ekiyle kullanılır. İyelik olmadığı için biriktiren kişi kalıbın içinde gösterilmez; cümlenin öznesinden ya da fiilin ekinden anlaşılır: artırdık, artırdılar. Biriktirmenin yolu yiyecekten yapılan kısıntıdır; kişi az ya da ucuz yer, kimi öğünlerden vazgeçer. Biriktiren tek bir insan da, bütün bir aile de olabilir. Biriktirilen para bir tarla, bir ev, bir düğün ya da bir borç için olabilir. Sözlük paranın miktarını söylemez. Kalıp bir köylünün, bir işçinin ya da gurbetteki bir ailenin anlattığı hayat hikâyesinde geçebilir. Kısıntının konusu tanımda açıktır: yiyecek.

Örnek Cümleler

  1. Babamla annem yıllarca akşam yemeğini çorbayla geçirip dişten tırnaktan artırdılar ve köydeki tarlayı geri aldılar.
  2. Gurbetteki işçiler kendi pişirdikleri mercimekle yetinip dişten tırnaktan artırdıkları parayı her ay köye yolladı.
  3. Düğün masrafı için dişten tırnaktan artırdık; bütün kış eti sofradan kaldırdık.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Hem çalışarak hem kısarak biriktirilir: Sabah akşam nerde, kimin tarlasında iş varsa gittik, dişten tırnaktan artırdık, zorla üç beş kuruş sahibi olduk. Cümle önce başkalarının tarlasında çalışmayı, ardından kısıntıyı anar. Zorla üç beş kuruş sözü biriken paranın az olduğunu gösterir.

Boğazından artırmak, yiyeceğinden kısıp parasını artırmaktır. Dişten tırnaktan artırmada da kısılan şey yiyecektir. İki kalıp aynı kısıntıyı dile getirir; biri boğaz, öteki diş ve tırnak görüntüsünü kullanır.

Atasözü, geliri bol olan kişinin fırsattan yararlanıp ilerisi için para biriktirmesini öğütler. Dişten tırnaktan artırmakta da biriktirme vardır; ama para yiyecekten yapılan kısıntıyla artırılır. Biri gelirin bol olduğu zamanı, öteki giderin kısılmasını öne çıkarır.