Anlamı
1) ısırmak, dişlemek; 2) mec. değerini anlamak için kontrol etmek:
'Kelimeyi dişimize vurmuşuz, beğenmişiz, saklamışız. Benimsemişiz.' -B. R. Eyuboğlu.
Detaylı Açıklama
Dişine vurmak, bir şeyi ısırmak, dişlemek anlamının yanında mecazen bir sözün ya da değerin sağlamlığını, tadını veya kıymetini denemek için yoklamak anlamında kullanılan bir deyimdir. Somut anlamı doğrudandır; mecaz anlamı ise çok daha ilginçtir. İnsan bazen yeni bir kelimeyi, fikri ya da davranışı dişine vurur gibi dener; ona uygun olup olmadığına bakar. Bu yüzden deyim deneme, yoklama ve sınama duygusu taşır. Gündelik dilde özellikle somut nesneler kadar sözcükler ve düşünceler için mecazen de kullanılabilir. Bir şeyi hemen kabullenmeden önce tartma alışkanlığını görünür kılar. Tadını ve dayanıklılığını ölçmeye yarayan küçük ama güçlü bir hareketten doğan etkili bir ifadedir. Bu yönüyle deyim, yalnız sözcük anlamını değil, kişinin içinde bulunduğu baskıyı, direnci ya da ilişki içindeki konumunu da açıkça hissettirir.
Örnek Cümleler
- Meyveyi pazardaki tezgâhtan alır almaz merakla dişine vurup olgunluğunu anlamaya çalıştı.
- Yeni kelimeyi hemen kullanmadı, önce iyice dişine vurup anlamını araştırdı.
- Bu önemli teklifi biraz dişine vurup düşündükten sonra karar vereceğini söyledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü dişe vurmak, bir şeyin sağlamlığını veya uygunluğunu anlamak için yapılan küçük bir denemedir. Bu somut hareket mecaza kolayca açılır. Bu yüzden söz, yalnız ne olduğunu değil, hangi duyguyla ve hangi ilişkide kullanıldığını da birlikte düşündürür.
Yeni kelime, yeni fikir, teklif ya da öneri karşısında hemen kabul etmeyip biraz yoklama gerektiğinde mecaz kullanım daha belirginleşir. Bu yüzden söz, yalnız ne olduğunu değil, hangi duyguyla ve hangi ilişkide kullanıldığını da birlikte düşündürür.
İkisi de diş üzerinden değer ve hissedilirlik alanına yaklaşır. Biri sınamayı, diğeri ise gerçekten işe yarar olmayı vurgular. Bu yüzden söz, yalnız ne olduğunu değil, hangi duyguyla ve hangi ilişkide kullanıldığını da birlikte düşündürür.