Anlamı
bir konuda çok ayrıntılı düşünmek, inceden inceye düşünmek, değerlendirmek:
'Değer yargılarımızı her an, hiç durmamacasına yeniden ölçüp biçmek zorunluluğumuz, işte bu aşağılanma sorunundan kaynaklanıyor.' -S. İleri.
Detaylı Açıklama
Ölçüp biçmek deyimi, terzi atölyesinden alınan iki fiil ile bir düşünme sürecini canlandırır. Terzi kumaşı önce ölçer, sonra biçer; iki adımın da hatasız olması gerekir, çünkü biçildiği yer geri toplanmaz. Halk dili bu meslek adımını insan düşünme sürecine taşımış; bir karar vermeden önce her açıdan ölçmeyi, sonuçları biçmeyi, yani somutlaştırmayı anlatır. Selim İleri'nin ünlü pasajında değer yargılarımızı her an yeniden ölçüp biçmek zorunluluğumuzdan bahsetmesi tam bu manaya işaret eder. Önemli bir iş kararı verirken planı yıllarca düşünen iş insanı, eşle uzun konuşma yapıp evliliği değerlendiren çift, üniversite tercihini aylarca tartışan öğrenci, ev satın alırken her detayı sorgulayan aile bu kalıbın canlı sahneleridir gerçekten.
Ölçüp Biçmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Kariyer değişikliği yapmadan önce dayım her boyutunu ölçüp biçti, finansal hesap çıkardı, ailesiyle konuştu, mentorlardan görüş aldı, üç ay sonra kararını verdi.
- Selim İleri'nin pasajında olduğu gibi modern insan değer yargılarını her gün ölçüp biçmek zorunda kalır, gelişen toplumda bir önceki günün düşüncesi bugün yetersiz kalır.
- Üniversite tercih döneminde aylarca seçeneklerini ölçüp biçen genç sonunda hayalini kurduğu bölümü seçti, ailesi de ekonomik koşulları değerlendirip onayladı kararını.
Kökeni ve Hikayesi
Terzilik mesleğinin temel adımlarından doğmuştur; ölçmek ve biçmek fiillerinin birlikteliği halk dilinde düşünme sürecine taşınmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Terzilik geri dönüşü olmayan bir meslektir; kumaş biçildikten sonra yanlış kesim düzeltilemez, ürün bozulur. Bu yüzden terzi metresiyle önce milimetre milimetre ölçer, sonra kesişine başlar. Halk dili bu meslek adımını düşünme sürecine taşımış; karar vermeden önce her açıdan değerlendirmenin geri alınamaz sonuçları önleyeceğini söyler. Metaforun gücü mesleğin doğal ciddiyetinden gelir gerçekten oldukça etkili.
Atasözleri öfke ile kalkan ziyanla oturur, acele işe şeytan karışır gibi sözler hız ve sinirle alınan kararların kötü sonuçlarını anlatır. Ölçüp biçmek bunların tam tersini öğütler; sakin sakin, ayrıntılı, çok yönlü düşünmek. Halk dili bir uçtaki sözleri eleştirip diğer uçtaki erdemi över; düşünme süresine değer veren bir yaşam anlayışını besler gerçekten oldukça akıllıca.
Selim İleri felsefi pasajında değer yargılarımızı her an yeniden ölçüp biçmek zorunluluğumuzdan bahseder; modern hayatın hızı yargıların eskimesine yol açar, yeni değerlerin gelmesi geçmişi sürekli sorgulatır. Yazar halk dilinin somut bir kalıbını felsefi soyutluğa taşır; söz hem mahalle terzisinin atölyesini hem modern bilincin kaygısını aynı anda taşır.