Anlamı
darlığa, sıkıntıya dayanmak, katlanmak:
'Hele biraz dişini sık, hepsi yoluna girer.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Dişini sıkmak, darlığa ve sıkıntıya dayanmak, katlanmak demektir. Darlık sözü para sıkıntısını, geçim güçlüğünü de içine alır; sıkıntı ise daha geniştir: bir hastalık, bir yorgunluk ya da bir bekleyiş olabilir. Kalıbın öznesi katlanan kişidir. Kalıp emir kipiyle bir öğüde dönüşebilir: biraz dişini sık. Sözlük katlanmanın ne kadar süreceğini söylemez. Kişi bir sınav dönemine, bir tedaviye, bir işsizlik dönemine ya da ağır bir işe dişini sıkarak dayanabilir. Zarf-fiille de kullanılır: dişini sıkarak çalışmak, dişini sıkarak beklemek. Çoğul özneyle iyelik de çoğullaşır: dişlerini sıktılar. Kalıp bir aile içinde, bir hastane odasında ya da bir şantiyede geçebilir. Katlanmanın sonunda neyin geleceğini sözlük belirtmez; bunu söylendiği cümle tamamlar.
Örnek Cümleler
- İşsiz kaldığı altı ay boyunca dişini sıkan Cem, kirayı ödeyebilmek için arabasını bile sattı.
- Kemoterapinin bulantılı haftalarında annem dişini sıktı, tek bir seansı bile kaçırmadı.
- Şantiyede ağustos sıcağında on saat çalışan işçiler, maaş günü gelene kadar dişlerini sıktı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Emir kipiyle bir avutmaya dönüşür: Hele biraz dişini sık, hepsi yoluna girer. Konuşan katlanmanın kısa süreceğini ve sonunun iyiye varacağını söyler. Sözlük tanığı kalıbın tek anlamının altında verir.
Metanet göstermek, kötü bir duruma katlanmak, dayanmaktır. Dişini sıkmanın tanımı da bu iki fiili taşır; ancak katlanılan şeyi darlık ve sıkıntı diye adlandırır. Birinde genel olarak kötü bir hâl, ötekinde geçim darlığı ve sıkıntı öne çıkar.
Atasözü, bir şeyi elde etmek için bazı sıkıntılara katlanmak gerektiğini söyler. Dişini sıkmak da sıkıntıya katlanmaktır. Tedavisini aksatmayan anne gibi dişini sıkan kişi atasözündeki bekleyişi yaşar; atasözü bu bekleyişin karşılığını da çorba görüntüsüyle anar.