Anlamı
yanından hiç gitmemek, ayrılmamak:
'Bir nişanlısı var ki hiçbir iş görmez, evden dışarı çıkmaz, kızın dizi dibinden ayrılmaz.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Dizi dibinden ayrılmamak, birinin yanından hiç gitmemek, ayrılmamak anlamındadır. Kalıbın dizinin dibinden ayrılmamak biçimi de vardır. Yanından ayrılınmayan kişi tamlayan olarak gelir: annesinin dizi dibinden ayrılmamak. Özne yanından ayrılmayan kişidir; bir çocuk, bir hasta yakını, bir sevgili ya da bir torun olabilir. Hiç sözü ayrılmamanın sürekli olduğunu gösterir. Tanım bunun sebebini söylemez; sevgi, kaygı, korku, bakım gereği ya da bir çıkar olabilir. Yanından ayrılınmayan kişi bir anne, bir hasta, bir nişanlı ya da bir büyük olabilir. Kalıp bir hayvan için de kurulabilir: köpek sahibinin dizi dibinden ayrılmıyor. Söz bir hastane odasında, bir köy evinde ya da bir düğün hazırlığında geçebilir. Ayrılmamanın övgüyle mi yakınmayla mı anlatıldığını cümlenin geri kalanı gösterir. Olumsuz kuruluşlu kalıp, kişinin orada kalmasını anlatır.
Örnek Cümleler
- Dedesi hastanede yattığı üç hafta boyunca Elif onun dizi dibinden ayrılmadı, geceleri de refakatçi koltuğunda uyudu.
- Yeni doğan kardeşini kıskanan Can, annesinin dizinin dibinden ayrılmıyor, bir an bile odadan çıkmıyor.
- Çobanın yaşlı köpeği, sürü otlarken bütün gün sahibinin dizi dibinden ayrılmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Nişanlı, kızın dizi dibinden ayrılmaz: Bir nişanlısı var ki hiçbir iş görmez, evden dışarı çıkmaz, kızın dizi dibinden ayrılmaz. Cümle deyimi, hiçbir iş görmemek ve evden dışarı çıkmamakla yan yana sayar. Üç yüklem de nişanlının hâlini anlatır.
Pervane gibi dönmek de sözlükte bir kimsenin yanından hiç ayrılmamak diye açıklanır. İki deyim anlamca örtüşür. Görüntüleri ayrıdır: biri ışığın çevresinde dönen pervaneyi, öteki dizin dibini anar.
Eteğinden ayrılmamak, birinin peşini bırakmamaktır; kişi onu gittiği yere kadar izler. Dizi dibinden ayrılmamak ise birinin yanından hiç gitmemek, hep onun yakınında durmaktır. Biri izlemeyi, öteki yanında durmayı öne çıkarır.