Anlamı
uslu oturmak.
Detaylı Açıklama
Doğru oturmak, uslu oturmak anlamındadır. Sözlük kalıba tek anlam verir: oturan kişi yaramazlık etmez. Uslu oturmak, sözlükte uslu durmak maddesinin bir biçimi olarak da yer alır. Özne oturan kişidir; okul çağında bir oğlan, bir öğrenci ya da bir misafir olabilir. Kalıp bir uyarı ya da emir olarak kurulabilir: doğru otur! Tanım oturuşun biçimini değil, davranışı anlatır; dik oturmak anlamı sözlükte bu kalıba verilmez. Yaramazlığın ne olduğu tanımda sayılmaz; bağırmak, koşmak ya da eşyaları karıştırmak olabilir. Sahne bir misafirlik, bir düğün, bir otobüs yolculuğu ya da bir sınıf olabilir. Kalıp bir uyarının ardından gelen davranışı da anlatabilir: azarı yiyince doğru oturdu. Usluluğun ne kadar sürdüğünü kalıp bildirmez.
Örnek Cümleler
- Dedesinin uyarısını duyan Can, bayram ziyaretinin geri kalanında doğru oturdu, bir daha koltukların üstüne çıkmadı.
- Otobüste koltukların arasında koşan çocuklar, şoför arabayı kenara çekince doğru oturdu.
- Uçağın kalkışı boyunca doğru oturan küçük yolcu, hostesten bir boyama kitabı hediye aldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tek durmak, uslu durmak, yaramazlık etmemek, sessiz kalmaktır. Doğru oturmak da usluluğu anlatır; ama tanımında sessiz kalmak geçmez. Biri usluluğa sessizliği de katar, öteki oturan kişinin usluluğunu anlatır.
Mum kesilmek, sessiz, uslu, doğru düzgün durmaktır. Doğru oturmak da usluluğu anlatır; mum kesilmenin tanımı buna sessizliği ve düzgünlüğü ekler. Kesilmek fiili kişinin bir hâle büründüğünü, oturmak fiili ise oturan birinin davranışını anlatır.
Atasözü, atılgan kişilerin sessiz ve eylemsiz durmalarının, onları çileden çıkaran bir durum baş gösterince sona erdiğini söyler. Doğru oturan biri de onu kışkırtan bir şey olunca yerinden fırlayabilir. Deyim usluluğu, atasözü bu usluluğun bir durum çıkana kadar sürdüğünü anlatır.