Anlamı
1) kurduğu iş düzeni bozulmak; 2) mec. hilesi ortaya çıkmak.
Detaylı Açıklama
Dolabı bozulmak sözlükte iki anlam taşır. Birincisi kurduğu iş düzeninin bozulmasıdır: kişinin kurup işlettiği bir düzen yürümez olur. İkincisi mecazdır: hilesi ortaya çıkmak. Birinci anlamda kurulu düzen bir dükkân, bir ortaklık, bir atölye ya da bir geçim yolu olabilir. İkinci anlamda ortaya çıkan bir hile, bir yalan ya da gizli bir çıkar ilişkisidir. Kurduğu sözü düzenin kişinin kendi eseri olduğunu gösterir. Özne dolaptır; kişi tamlayanla anılır: bakkalın dolabı bozuldu. Düzenin neden bozulduğunu tanım söylemez; bir rakip, bir kriz ya da bir ihbar olabilir. Bağlam bir hileden söz ediyorsa ikinci anlam öne çıkar. Kalıp bir esnaf sohbetinde, bir yolsuzluk haberinde ya da bir aile hikâyesinde geçebilir.
Örnek Cümleler
- Mahalleye açılan büyük market yüzünden bakkalın yıllardır kurduğu dolabı bozuldu.
- Kiraladığı tarla satılınca, yıllardır orada sebze yetiştirip pazarda satan çiftçinin dolabı bozuldu.
- İhaleleri yakınlarına dağıtan belediye müdürünün dolabı, bir çalışanın ihbarıyla bozuldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Raydan çıkmak, düzeni bozulmak, altüst olmaktır. Dolabı bozulmanın birinci anlamı da bir düzenin bozulmasıdır, ama tanım bu düzeni kişinin kurduğu iş düzeni diye belirler. Raydan çıkmakta düzenin kimin olduğu anılmaz.
Foyası meydana çıkmak, bir olay dolayısıyla bir kimsenin kötü niteliğinin ortaya çıkmasıdır. Dolabı bozulmanın ikinci anlamı da gizlenen bir şeyin açığa çıkmasıdır: hile. Biri kişinin kötü niteliğine, öteki onun kurduğu hileye bakar.
Atasözü, işini hileyle yürüten kimsenin sonunda yakayı ele verdiğini söyler. Dolabı bozulan kişi de ikinci anlamda hilesi ortaya çıkan kişidir. Atasözü hilecinin yakalanmasını öngörür; deyim hilenin açığa çıktığı anı adlandırır.