Anlamı
işini hile ile yürüten kimse sonunda yakayı ele verir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, işini hile ile yürüten kimsenin sonunda yakayı ele vereceğini söyler. Atasözü üç sözcükle bir yargı kurar; tutulmak fiili edilgendir, yakalayanın kim olduğu söylenmez. Söz en kurnaz sayılan hayvanı alır ve onun bile sonunda yakalandığını hatırlatır. Atasözünün anlattığı şey yakalanmanın kendisidir: hile ne kadar sürerse sürsün bir sonu vardır. Söz bu sonu kesin bir dille bildirir; hilenin sonsuza kadar sürmeyeceğini duyurur. Söz hilenin kendisini değil, sonunu anlatır. Kurnazlık burada bir kusur değil, bir yöntem olarak anılır; yerilen şey onun kullanılmasıdır. Tilki masallarda da kurnazın yerini tutar; atasözü bu bilinen görüntüye yaslanır. Kimin ayyar sayıldığı cümlede belirtilir; atasözü bunu kendisi göstermez, yargıyı söyleyene bırakır.
Örnek Cümleler
- Yıllarca hileli defter tuttu; yaptıkları sonunda bir denetimde ortaya çıktı, ayyar tilki art ayağından tutulur.
- Ayyar tilki art ayağından tutulur; o kadar oyundan sonra basit bir imza onu ele verdi.
- Herkesi kandırdığını sanıyordu ama ayyar tilki art ayağından tutulur derler, öyle oldu.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Hilekâr, kurnaz kimse demektir. Tilki zaten kurnazlığın bilinen simgesi sayılır; iki sözcük bir araya gelince kurnazlık iyice büyütülmüş olur. Atasözü sonra bu en kurnazın bile ele geçtiğini bildirir.
Art ayak, kaçan hayvanın arkada kalan yanıdır; atasözü yakalanmayı oradan anlatır. Sözün bu ayrıntıyı neden seçtiği ise söylenmez. Anlatılan tek şey, en kurnaz sayılanın bile sonunda ele geçmesidir.
Çoğu kez bir haksızlığın hemen ardından, öfkeyle ve bir bekleyişle söylenir. Hem uyarı hem tesellidir: yapılan hile sahibinin yanına kalmayacaktır. Bunun ne zaman olacağı belirsiz kalır, yalnız bir gün olacağına inanılır.