Anlamı
eskiyi hatırlamak, geçmişi gözden geçirmek:
'Şimdi dönüp geriye baktığımda ne görüyorum? Kimi insanlar hayatımızı bir karikatüre çevirmek için ellerinden geleni yapıyorlar.' -S. Dölek.
Detaylı Açıklama
Dönüp geriye bakmak, eskiyi hatırlamak, geçmişi gözden geçirmek anlamındadır. Tanım iki fiil verir: hatırlamak ve gözden geçirmek. Biri geçmişin akla gelmesini, öteki onun üzerinde düşünülmesini anlatır. Bakılan geçmiş bir çocukluk, bir evlilik, bir meslek hayatı ya da bir ülkenin yakın tarihi olabilir. Deyimin öznesi geçmişi düşünen kişidir. Kalıp bir emeklilik konuşmasında, bir anı yazısında ya da bir yıl sonu değerlendirmesinde kurulabilir. Bir zaman sözüyle de kurulabilir: yıllar sonra dönüp geriye baktığında. Geçmişe bakan kişi sevinç de duyabilir, pişmanlık da; tanım bir duygu belirtmez. Gözden geçirme bir yazı, bir konuşma ya da sessiz bir düşünme biçiminde olabilir. Kalıpta dönmek ve bakmak fiilleri art arda gelir.
Örnek Cümleler
- Emekli olduğu gün dönüp geriye bakan öğretmen, yetiştirdiği öğrencilerin adlarını bir deftere tek tek yazdı.
- Otuz yıllık evliliğine dönüp geriye bakan Ayten Hanım, en mutlu günlerinin yoksul geçen ilk yıllar olduğunu fark etti.
- Kitabının son bölümünde dönüp geriye bakan yazar, gençlik yıllarında yaptığı hataları sıralıyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir soru sorar ve cevabını kendisi verir: Şimdi dönüp geriye baktığımda ne görüyorum? Kimi insanlar hayatımızı bir karikatüre çevirmek için ellerinden geleni yapıyorlar. Geçmişi gözden geçiren konuşan, orada başkalarının hayatları gülünç bir hâle sokma çabasını görür.
Beyaz sayfa açmak, bir konuda geçmişi unutarak geleceğe umutla bakmaktır. Dönüp geriye bakmak ise geçmişi hatırlamak ve gözden geçirmektir. İki deyim geçmişe karşı ters iki tutumu anlatır; biri geçmişi kapatır, öteki onu yeniden açar.
Atasözü, geçmişte kalan olayların üzerinde durulmasında bir yarar olmadığını söyler. Dönüp geriye bakmak ise geçmişi gözden geçirmeyi anlatır ve bunun yararlı olup olmadığına değinmez. Atasözü bir öğüt verir, deyim bir davranışı adlandırır; bu yüzden doğrudan çelişmez.