Anlamı
dostlarını olabildiğince çoğalt, düşmanlarını olabildiğince azalt.
Detaylı Açıklama
Dost bin ise azdır, düşman bir ise çoktur atasözü, insana dostlarını olabildiğince çoğaltmasını, düşmanlarını olabildiğince azaltmasını öğütler. Söz iki karşıt yarıdan kurulur ve sayılarla oynar: bin ve bir. Bin dost az sayılır, tek düşman ise çok. Tanım bu karşıtlığı bir öğüde çevirir. İki yarı koşul ekiyle kurulur: bin ise, bir ise. Atasözü yeni bir işe, yeni bir mahalleye ya da yeni bir okula başlayan birine söylenebilir. Bir tartışmayı büyütmek isteyen birini uyarmak için de kurulabilir. Tanım dostun ya da düşmanın nasıl kazanıldığını söylemez. Söz bir aile büyüğünün, bir öğretmenin ya da bir ustanın öğütleri arasında yer alabilir. Olabildiğince sözü, öğüdün bir sınırının olmadığını gösterir.
Örnek Cümleler
- Mahalleye yeni taşınan Kemal, ilk hafta bütün komşularıyla tanışıp kapılarına tatlı götürdü; dost bin ise azdır, düşman bir ise çoktur.
- Babası, iş yerinde bir arkadaşıyla küsen Deniz'e hemen barışmasını öğütledi; dost bin ise azdır, düşman bir ise çoktur.
- Park yeri kavgasını büyütmek yerine komşusundan özür dileyen esnaf, mahallede sevilmeye devam etti; dost bin ise azdır, düşman bir ise çoktur.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Bu atasözü, dostun ne kadar çok olursa olsun ondan zarar gelmediğini, tek bir düşmanın ise insanı hep zarar görme tehlikesi içinde yaşattığını söyler. Dost bin ise azdır, düşman bir ise çoktur aynı görüntüyü kullanır ama bir öğüt verir: dostları çoğaltmayı, düşmanları azaltmayı. Biri gerekçeyi, öteki yapılacak işi öne çıkarır.
Bu atasözü, dost kazanmanın yoluna bakmayı öğütler; düşmanın ise kolay kazanıldığını söyler. Dost bin ise azdır da dostları çoğaltmayı öğütler. Her ikisi de dostluğu öne alır; biri düşmanın kolay edinildiğini, öteki tek düşmanın bile çok olduğunu ekler.
Husumet beslemek, sözlükte hasım olmak, düşman olmak diye açıklanır. Atasözü ise düşmanları olabildiğince azaltmayı öğütler. Bir komşuya husumet besleyen kişi, bu öğüdün tersine giderek düşmanlarının sayısını artırabilir.