Anlamı
1) ilacın ölçüsünü aşmamak, gerektiği kadar vermek; 2) mec. ölçüyü aşmamak, aşırı davranmamak:
'Saygının ve sevginin dozunu iyi ayarlayabilmeli insan.' -A. İlhan.
Detaylı Açıklama
Dozunu ayarlamak, hem gerçek anlamda ilacın ya da etkin bir maddenin ölçüsünü doğru tutmak hem de mecaz anlamda bir davranışta, sözde, sevgide, öfkede veya şakada aşırıya kaçmamak demektir. Bu deyim ölçünün önemini vurgular. Azı etkisiz, çoğu zararlı olabilecek şeylerde dengeyi bulmak gerekir. Gündelik dilde özellikle sevgi, saygı, eleştiri, şaka, hırs ve disiplin gibi konularda mecazlı kullanım çok yaygındır. Bir insana fazla baskı da zarar verir, hiç ilgi göstermemek de; dozunu ayarlamak işte bu orta yolu bulmaktır. Kısacası söz, yalnız miktarı değil, yerini ve zamanını da hesaba katarak ölçülü davranmayı anlatan esnek ve çok kullanışlı bir deyimdir. Bu yönüyle ifade, yalnız olayın adını koymaz; kişinin tavrını, ilişkinin kırılganlığını ya da durumun sosyal yankısını da hissettirir.
Örnek Cümleler
- İlacı verirken doktorun söylediği gibi dikkatli bir şekilde dozunu ayarlamak gerekir.
- Şakanın dozunu iyi ayarlamazsan karşındaki kişi kırılır ve sana gücenir.
- Sevgi güzel ama çocuk yetiştirirken sevginin de dozunu ayarlamak lazım.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü ölçü fikri hayatın pek çok alanında geçerlidir. İnsan davranışında da fazlalık ve eksiklik zarar verebilir. İnsan davranışında da fazlalık ve eksiklik zarar verebildiği için ölçü fikri her alanda geçerlidir.
Şaka, eleştiri, sevgi, disiplin, öfke ve ilgi gibi alanlarda çok sık mecazlı biçimde kullanılır. Şaka, eleştiri, sevgi ve disiplin gibi birçok alanda mecazlı biçimde sık kullanılır.
Merkezde denge vardır. Etkili olmak için aşırılıktan kaçıp uygun ölçüyü bulmak gerekir. Etkili olmak için aşırılıktan kaçıp uygun ölçüyü bulmak gerektiğini anlatan merkezî kavram dengedir.