Deyim

Dozunu Kaçırmak Ne Demek?

Anlamı

1) ilaçta ölçüyü tutturamamak; 2) mec. ölçüyü aşmak, aşırı gitmek:
'Şakanın dozu kaçmıştı.' -Y. Z. Ortaç.

Detaylı Açıklama

Dozunu kaçırmak sözlükte iki anlam taşır. Birincisi ilaçta ölçüyü tutturamamaktır. İkincisi mecazdır: ölçüyü aşmak, aşırı gitmek. Birinci anlamdaki tutturamamak sözü ölçünün kaçırılmasını anlatır; tanım bunun fazla mı eksik mi olduğunu ayrıca söylemez. İkinci anlamda ise yön bellidir: ölçü aşılır. Dozu kaçırılan şey bir şaka, bir eleştiri, bir övgü, bir ceza ya da bir kıskançlık olabilir. Ölçüyü aşan kişi bir yönetici, bir yazar, bir hasta ya da yakın bir dost olabilir. Ölçünün aşıldığı, karşıdaki kişinin tepkisinden anlaşılabilir. Kişinin bunu bilerek mi yaptığını tanım söylemez. Birinci anlam bir ilaç kullanımında, ikinci anlam bir sohbette, bir toplantıda ya da bir yazıda geçebilir. Kalıp tamlayanla kurulur: şakanın, ilacın dozunu kaçırmak.

Örnek Cümleler

  1. Ağrı kesiciyi aç karnına üst üste alan yaşlı adam dozunu kaçırınca midesi bulanıp başı dönmeye başladı.
  2. Arkadaşının kilosuyla ilgili şakalarının dozunu kaçıran Emre, akşam onun ağladığını öğrenince özür diledi.
  3. Yeni yönetici övgülerinin dozunu kaçırınca çalışanlar ondan bir istek geleceğini düşünmeye başladı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Şakanın dozu kaçmıştır: Şakanın dozu kaçmıştı. Tanıkta kaçırmak yerine kaçmak fiili kullanılır: dozu kaçmak. Cümlenin öznesi şakanın dozudur; şaka tamlayan olarak anılır. Cümle mecaz anlamı, bir şakada ölçünün aşılmasını örnekler.

Kantarın topunu kaçırmak, ölçüyü kaçırıp aşırı davranmaktır. Dozunu kaçırmanın mecaz anlamı da ölçüyü aşmaktır; iki kalıp bu anlamda örtüşür. Dozunu kaçırmanın ayrıca ilaçla ilgili bir birinci anlamı vardır.

Atasözü, olumlu ya da olumsuz konularda aşırıya kaçmanın kişiyi zor durumda bıraktığını söyler. Dozunu kaçıran kişi de mecaz anlamda ölçüyü aşar. Atasözü aşırılığın sonucunu bildirir, deyim aşırılığın kendisini adlandırır.