Anlamı
1) ilaçta ölçüyü tutturamamak; 2) mec. ölçüyü aşmak, aşırı gitmek:
'Şakanın dozu kaçmıştı.' -Y. Z. Ortaç.
Detaylı Açıklama
Dozunu kaçırmak, gerçek anlamda bir ilacın ya da etkin maddenin ölçüsünü aşmak; mecaz anlamda ise davranışta, şakada, öfkede, sevgide ya da herhangi bir tepkide aşırı gitmek demektir. Bu deyimde asıl vurgu, iyi ya da kabul edilebilir olan bir şeyin ölçüsüzlük yüzünden sorunlu hâle gelmesidir. Başlangıçta zararsız veya hatta yararlı görünen bir davranış, sınır aşılınca rahatsız edici olur. Gündelik dilde özellikle şaka, eleştiri, takılma, hız, gösteriş ve müdahale için çok sık kullanılır. Kısacası dozunu kaçırmak, dengeyi kaybedip yararlı ya da hoş görülebilecek bir şeyi aşırılık yüzünden zarara dönüştürmeyi anlatan yerleşik ve işlek bir deyimdir. Bu yönüyle ifade, yalnız olayın adını koymaz; kişinin tavrını, ilişkinin kırılganlığını ya da durumun sosyal yankısını da hissettirir.
Örnek Cümleler
- Şaka diye başladı ama işi abartıp sonunda iyice dozunu kaçırdı.
- İlacı doktora sormadan kendi kafasına göre artırınca farkında olmadan dozunu kaçırmış oldu.
- Eleştiri haklıydı ama sesini gereksiz yere yükselterek ölçüyü aşıp dozunu kaçırdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü sorun başlangıçta değil, sınırın aşılmasındadır. Hoş ya da yararlı olan şey ölçüsüzleşince olumsuzlaşır. Hoş ya da yararlı olan şey ölçüsüzleşince olumsuzlaştığı için sorun başlangıçta değil sınırın aşılmasındadır.
Şaka, eleştiri, hız, ilaç kullanımı, öfke ve müdahale gibi alanlarda sık duyulur. Çünkü bu alanlarda ölçü kolayca bozulabilir. Şaka, eleştiri, hız ve öfke gibi ölçünün kolayca bozulabildiği alanlarda özellikle sık duyulur.
Birinde denge korunur, diğerinde denge bozulur. İki deyim de ölçü kavramı etrafında karşıt yönleri gösterir. Birinde denge korunur diğerinde bozulur; iki deyim de ölçü kavramı etrafında karşıt yönleri gösterir.