Anlamı
gösterilen yakınlığın, iltifatın gizli bir nedeni olduğu düşünüldüğünde söylenen bir söz.
Detaylı Açıklama
Düğün değil bayram değil, eniştem beni niye öptü sözü, beklenmedik bir yakınlık, iltifat ya da iyilik görüldüğünde bunun arkasında gizli bir neden arandığını anlatır. Söylenişi mizahlıdır ama kuşkuyu açıkça taşır. İnsan durduk yere gelen ilginin samimiyetinden emin olamadığında bu söze başvurur. Özellikle normalde soğuk duran ya da çıkar gözettiği düşünülen biri aniden yumuşayınca söz hemen akla gelir. Bu yüzden mizahın altında ciddi bir temkin ve sezgi vardır. Beklenmedik iyiliğe karşı duyulan halk kuşkusu burada açık biçimde konuşur. Sebep arama refleksi de deyimin merkezindedir. Kısacası bu söz, sebepsiz görünmeyen iyiliğin ardında bir hesap ya da gizli amaç aranmasını anlatan çok yerleşik bir kuşku ifadesidir.
Örnek Cümleler
- Birdenbire bu kadar nazik davranınca hepimiz düğün değil bayram değil, eniştem beni niye öptü diye düşündük.
- Patronun ilgisi artınca o da düğün değil bayram değil, eniştem beni niye öptü demekten kendini alamadı.
- İnsan bazen gereksiz iltifatı görünce düğün değil bayram değil, eniştem beni niye öptü diye soruyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Mizahlı ama kuşkucudur; dışarıdan hoş görünen davranışın arkasında çıkar, hesap ya da başka bir amaç bulunduğunu sezdiren keskin bir ton taşır.
Çünkü insanlar beklenmedik iyiliğin çoğu zaman bir amacı olabileceğini düşünür; söz, bu ortak kuşkuyu mizahlı ama iğneli bir kalıp hâlinde taşır.
Ani iltifat, gereksiz yakınlık, alışılmadık ikram ve sebepsiz gibi görünen iyilikler karşısında, kişinin ardında bir sebep aradığı durumlarda özellikle söylenir.