Anlamı
yaptığı küçük iyiliklere karşılık büyük çıkar bekler.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, görünüşte küçük bir iyilik yapıp bunun karşılığında çok daha büyük çıkar bekleyen kimseleri anlatır. Verilen şeyin küçüklüğü ile beklenen karşılığın büyüklüğü arasındaki dengesizlik, sözün temel eleştiri noktasını oluşturur. Böyle insanlar yardım ediyor gibi görünür ama asıl niyetleri iyilik değil, kazançtır. Bazen bir torpil, küçük bir destek, ufacık bir armağan ya da sözde bir jest yapılır; sonra bunun karşılığında ağır bir minnet, yüksek bir çıkar ya da sürekli bağlılık talep edilir. Toplum içinde bu tür davranışlar samimiyetsizlik olarak görülür. Atasözü bu yüzden çıkar hesabı taşıyan sahte iyilikleri teşhir eder. Gerçek iyilikte ölçüsüz beklenti olmaz; veren kişi, verdiğini büyütüp karşısındakini borç altında bırakmaya çalışmaz. Bu söz, özellikle menfaat ilişkilerinin gizlenmeye çalışıldığı ortamlarda çok yerinde kullanılır. Küçük bir lütfu büyük sermaye gibi kullananların iç yüzünü, birkaç kelimeyle açık eden sert ve alaycı bir atasözüdür.
Örnek Cümleler
- Bir kahve ısmarladı, günlerce minnet bekledi; ağzına bir zeytin verir, altına tulum tutar.
- Bir öğün yemek verdiği için işçiden mesai saati dışında da iş bekliyor; ağzına bir zeytin verir, altına tulum tutar.
- En ufak desteğin karşılığında sonsuz sadakat isteyen bir patrondu; ağzına bir zeytin verir, altına tulum tutar.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Verdiğini kat kat geri isteyen kişiyi eleştirir. Bir zeytinlik iyilik yapıp bir tulum dolusu karşılık beklemek, yardım değil alışveriştir; üstelik karşı taraf bunu baştan bilmediği için haksız bir alışveriştir.
Ölçüyü karşılaştırarak anlatır. Gerçek iyilikte veren, verdiğini unutur; menfaat ilişkisinde ise veren, verdiğini hep hatırlatır. Atasözü bu hatırlatmanın büyüklüğüne bakarak niyeti ele verir. Zeytinle tulum arasındaki fark, işte o niyetin ölçüsüdür.
Küçük bir yardımı bahane edip sürekli oy, itaat, sadakat ya da bedava emek isteyen her ilişkiye uyar. İş yerinde, siyasette ve akrabalık ilişkilerinde bu hesap sık görülür.