Anlamı
1) çok sarhoş olmak; 2) utanmak, mahcup olmak.
Detaylı Açıklama
Dut gibi olmak deyimi iki farklı anlam taşır: çok sarhoş olmak ve utanıp mahcup duruma gelmek. Bu çift anlam, bağlama göre belirir. Bir yerde “dut gibi olmuş” denince ya içkiden kendini toparlayamayacak kadar sarhoşluk ya da yüzü kızarmış, eli ayağına dolaşmış bir mahcubiyet anlaşılır. Bu yüzden ifade gündelik dilde güçlü ama dikkat isteyen bir benzetmedir. Sarhoşluk bağlamında daha kaba ve alaylı, mahcubiyet bağlamında ise daha hafif ve gözlemci bir ton taşıyabilir. Kısacası dut gibi olmak, insanın ya alkolün etkisiyle ya da utancın baskısıyla normal hâlinden çıkmasını anlatan, bağlamı dikkatle dinlenmesi gereken çok anlamlı bir deyimdir. Bu sebeple deyim, konuşanın bakışına göre hem hafif küçümseme hem de şaşkınlık taşıyan canlı bir anlatım kurar.
Örnek Cümleler
- Düğünde biraz fazla kaçırınca yüzü kıpkırmızı kesilip tamamen dut gibi oldu.
- Öğretmen soruyu sorunca çocuk kızarıp bir anda dut gibi oldu.
- Onu herkesin içinde yüksek sesle övünce mahcupluktan kızarıp dut gibi olmuştu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bağlam ayırır. İçki, eğlence ve sendeleme varsa sarhoşluk; kızarma, sıkılma ve suskunluk varsa mahcubiyet anlaşılır. Bu yüzden tek başına değil, olayın çevresindeki işaretlerle birlikte okunur.
Çünkü kişi normal dengesini kaybetmiş görünür. Bu da dışarıdan bakanın biraz iğneleyici anlatım kurmasına yol açabilir. Deyim bu yüzden gözlemle yargıyı aynı cümlede toplar.
Çünkü insanın bir anda içine kapanıp sözünü kaybetmesini canlı biçimde gösterir. Yüzün ve bedenin değişimini hissettirir. Böylece mahcubiyetin yalnız içte değil, dış görünüşte de belirdiğini anlatır.