Deyim

Düzen Kurmak Ne Demek?

Anlamı

1) işler duruma getirmek; 2) düzenlemek:
'Ağaçlarla evler arasında bir düzen kurmadıkça bir şehrin tadı tuzu kalır mı?' -B. R. Eyuboğlu. 3) mec. hileye başvurmak.

Detaylı Açıklama

Düzen kurmak üç anlamlı bir kalıptır. Birincisi işler duruma getirmektir: bir atölye, bir sistem ya da bir ev yeniden çalışır hâle gelir. İkincisi düzenlemektir: şeyler belli bir sıraya, bir uyuma sokulur. Üçüncüsü mecazdır: hileye başvurmak. İlk iki anlam bir kuruluşu, üçüncüsü bir aldatmacayı anlatır. Üçüncü anlamda kalıp birine karşı hazırlanan bir oyunu anlatabilir: ona bir düzen kurdular. Özne birinci anlamda bir usta, bir yönetici ya da bir aile, üçüncü anlamda çıkar peşindeki biri olabilir. Hangi anlamın kastedildiğini cümlenin geri kalanı gösterir. Kalıp bir şehircilik yazısında, bir iş yerinde ya da bir dolandırıcılık haberinde geçebilir. Tanım hilenin başarıya ulaşıp ulaşmadığını söylemez.

Örnek Cümleler

  1. Babasından kalan atölyeyi devralan Emre, eski tezgâhları onarıp yeniden bir düzen kurdu ve üretime başladı.
  2. Yeni taşındıkları evde kitaplıkla çalışma masası arasında bir düzen kuran Ayşe, küçük odayı çalışma odasına çevirdi.
  3. Yaşlı adamın tarlasını ele geçirmek isteyen yeğenleri, sahte bir borç senediyle düzen kurdu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

İkinci anlamı, düzenlemeyi örnekler: Ağaçlarla evler arasında bir düzen kurmadıkça bir şehrin tadı tuzu kalır mı? Yazar ağaçları ve evleri birbirine uyacak biçimde yerleştirmekten söz eder. Soru biçimi, böyle bir düzen olmadan şehrin tadı tuzunun kalmayacağını anlatır.

Fent çevirmek, düzen, hile yapmaktır; bu tanımda düzen sözcüğü aldatma anlamındadır. Düzen kurmanın mecaz anlamı da hileye başvurmaktır ve iki kalıp burada örtüşür. Öteki iki anlamında ise düzen kurmak bir şeyi çalıştırmayı ya da sıraya sokmayı anlatır.

Atasözü, işini hile ile yürüten kimsenin sonunda yakayı ele verdiğini söyler. Üçüncü anlamda düzen kuran kişi de hileye başvurur. Atasözü böyle bir düzenin sonunu haber verir; deyim düzenin kuruluşunu anlatır.