Anlamı
1) esk. tarikatlarda bir mürit, mürşidinden, başkalarına yol gösterme iznini almak; 2) bir sanatı yapmak için ustanın iznini almak; 3) kâğıt oyunlarında karşı tarafın oynadığı kâğıdın daha önemlisini oynayarak üstünlük sağlamak.
Detaylı Açıklama
El almak üç anlamda kullanılır. Birincisi eskimiş bir anlamdır: tarikatlarda bir müridin, mürşidinden başkalarına yol gösterme iznini almasıdır. İkincisi, bir sanatı yapmak için ustanın iznini almaktır; kalfa, ustası izin verince o sanatı kendi başına yapabilir. Üçüncüsü kâğıt oyunlarına aittir: karşı tarafın oynadığı kâğıttan daha önemlisini oynayarak üstünlük sağlamaktır. İlk iki anlam bir izin ve yetki aktarımını anlatır; izin, bir büyüğün elinden alınır. Mürit ile mürşit, kalfa ile usta bu aktarımın iki tarafıdır. İzni veren çıkma ekiyle anılır: şeyhinden, ustasından el almak. Üçüncü anlamda üstünlük, daha güçlü bir kâğıtla sağlanır. Kalıp bir zanaatın ustadan kalfaya geçişini anlatan bir hikâyede, bir tarikat tarihinde ya da bir oyun masasında geçebilir.
Örnek Cümleler
- Yıllarca dergâhta hizmet eden derviş, sonunda şeyhinden el alıp kendi memleketinde müritlere yol göstermeye başladı.
- Kalfalığını tamamlayan genç bakırcı, ustasından el alınca çarşıda kendi dükkânını açtı.
- Batak oyununda amcam, rakibinin oynadığı kızın üstüne papazı atarak el aldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İcazet almanın ilk anlamı izin, onay almaktır; ikincisi diploma almak. El almanın ilk iki anlamı da bir izin almayı anlatır, ama bu izin belirli bir kişiden gelir: müridin mürşidinden, kalfanın ustasından. İcazet almak ise izni veren kişiyi sınırlamaz.
Bu atasözü, kişinin işin inceliklerini bir bilenden öğrenirse o işi daha çabuk ve kolay yapabileceğini söyler. El almanın ikinci anlamında da sanatı yapma izni ustadan gelir. Atasözü öğrenmeyi, deyim öğrenmenin ardından gelen izni anlatır.
Atasözü, bir konuda tam beceri kazanmamış kişinin, o işin uzmanıyla girişeceği üstünlük yarışında yenileceğini söyler. El almak ise ustanın verdiği izni anlatır; henüz el almamış bir kalfa işinde becerikli de olabilir. Biri yarıştaki üstünlüğe, öteki izne bakar.