Anlamı
1) sp. güreşte, kolunu hasmın boynuna getirip başparmağı gırtlağa, dört parmağı da enseye geçirerek hasmı yıkmak amacıyla çekmek; 2) mec. yenmek, mağlup etmek.
Detaylı Açıklama
El ense çekmek deyimi, asıl anlamında güreşte rakibin boynundan ve ensesinden kavrayarak onu denge dışı bırakacak hamleyi yapmak demektir. Buradan hareketle mecaz anlamında birini yenmek, alt etmek ve üstün gelmek için de kullanılır. Spor alanının dışına taşındığında söz, doğrudan fiziksel mücadeleyi değil baskın çıkmayı anlatır. Bir tartışmada, yarışta ya da çekişmede taraflardan birinin öbürünü geri bırakması bu deyimle anlatılabilir. Deyimin canlılığı, güreşten gelen bedensel enerji ve ani üstünlük hissini mecaz kullanıma da taşımasından gelir. Bu yüzden sıradan bir galibiyet değil, biraz sert ve belirgin bir baskınlık duygusu verir. Kısacası el ense çekmek, kökü güreşten gelen ama sonradan üstün gelmek ve rakibi alt etmek anlamını da kazanmış canlı ve kuvvetli bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Pehlivan tam zamanında el ense çekip rakibini minderin dışına sürükledi.
- Yılların ustası genç güreşçiye bir anda el ense çekince tribün ayağa kalktı.
- Mecazen bakarsan bu ihalede küçük firma büyüğe el ense çekmiş sayılır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Evet, mecaz anlamı yerleşmiştir. Özellikle rekabet, yarışma ya da çekişme içeren durumlarda bir tarafın üstün gelişini anlatmak için doğal biçimde kullanılır ve yerini bulur rahatça.
Çünkü bedensel mücadeleden doğmuştur. Bu köken, mecaz kullanımlarda bile söze fiziksel güç ve baskınlık duygusu kazandırır; etki de tam buradan gelir doğal olarak zaten hep.
Sadece güç değil, doğru hamleyle üstün gelme duygusu da vardır. Bu yüzden kurnazlıkla değil, ustalıkla kurulan üstünlüğü daha iyi karşılar ve anlatımı belirgin biçimde zenginleştirir.