Anlamı
1) oy verdiğini veya söz istediğini elini kaldırarak belirtmek; 2) birine, bir şeye vurmaya kalkışmak:
'İtlerden birine el kaldırmanın cezası ölüm idi.' -M. İzgü.
Detaylı Açıklama
El kaldırmak deyimi, bağlama göre iki temel anlam taşır: söz istemek ya da oy verdiğini göstermek için elini kaldırmak; birine vurmak ya da vurmaya kalkmak. Bu çift anlamlı yapı deyimi günlük dilde çok işlevli kılar. Sakin bir toplantıda katılım ve söz hakkı belirtirken olumlu ve düzenli bir anlam taşır; aile, kavga ya da şiddet bağlamında ise sert ve olumsuz bir içeriğe dönüşür. Aynı hareketin iki zıt anlama açılması, deyimi bağlam bakımından son derece hassas hâle getirir. Bu yüzden söz kullanılırken cümlenin çevresi hemen anlamı belirler ve yanlış anlaşılmayı önler. Kısacası el kaldırmak, aynı hareketin niyete göre bambaşka anlamlara gelebileceğini gösteren, günlük dilde çok sık yaşayan güçlü bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Toplantıda ilk sözü almak için usulca el kaldırdı ve sessizce bekledi.
- Hiç kimsenin çocuğa el kaldırmaya hakkı olmadığını öğretmen açıkça söyledi sınıfta.
- Oylama başlayınca herkes tek tek el kaldırdı ve karar tutanağa geçirildi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bağlam hemen ayırır. Toplantı, sınıf ve oylama gibi yerlerde söz isteme anlamı öne çıkar; kavga ve şiddet ortamında ise vurma anlamı baskınlaşır ve iyice sertleşir.
Çünkü o zaman beden hareketi yalnız işaret değil saldırı niyeti taşır. Deyim, özellikle zayıfa yönelen şiddeti anlatırken ağır bir ahlaki tepki uyandırır ve rahatsız eder.
Çünkü aynı hareket günlük yaşamın çok farklı sahalarında tekrar eder. Bu tekrar, deyimin hem resmî hem gündelik dilde sürekli kullanılmasını sağlar ve onu diri tutar.